Eskolak

Herriko-eskola; eskola txikiak,

Aizegainen eskola

Transkribapena

Nor Almandoz Huitzi, Gregori; Irastortza Mitxelena, Joxe Luix
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-078
Pasartea 0:03:50 - 0:06:00 (2' 10'')
Laburpena Berak baserrirako gelditu behar zuen hasieran, eta beste senideek eskola gehiago izan zuten. Trumoitar batek Aizegainen gaueko eskola jarri zuen eta han egin zuen negu bat, inguru hartako beste baserritar gazteekin batera. Trumoia ikazkina zen, baina fraile ibilia zenez, zer edo zer bazekien.

Altzibar eta Basterotxiki

Transkribapena

Nor Almandoz Huitzi, Gregori; Irastortza Mitxelena, Joxe Luix
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-077
Pasartea 0:40:20 - 0:42:10 (1' 50'')
Laburpena Basterotxikira ezkondu ziren. Garai haietan zaila zen etxea aurkitzea. Altzibar arrunt ezberdina zen garai hartan. Basterotxikin eskola zegoen.

Gaztetatik lanean

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:20:10 - 0:23:30 (3' 20'')
Laburpena Joxe ez zen oso gustura joaten eskolara. 14 urterekin herri lanean hasi zen eta 16 urterekin Altzibarko paper fabrikan. Soldaduska Arditurriko meategietan egin zuen. Paper fabrika desegin zenean, harrobian hasi zen, eta handik Diputaziora pasatu zen. Errepideak egin eta konpontzen aritzen zen. Garai batean, aurrerapenik ez zegoen eta dena eskuz egin behar zen. Lan zikina zen.

Eskola gutxi, baina buru ona

Transkribapena

Nor Mitxelena Gelbentzu, Joxemari
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-070
Pasartea 0:39:05 - 0:41:10 (2' 05'')
Laburpena Berak esatea gaizki dagoela baina buru ona zuela dio. Oiartzunen Bekoplazara joan zen eskolara. Don Ignazio Iurrita Aranburu usurbildarra zuten maisua. Irakurtzeko afizio gaitza zuen, baina gaizki idazten omen zuen. Soldaduskara joan zenean uste zuen tontoena izango zela, eta pixkorrena bera izaki.

Eskolak

Transkribapena

- Geo bastoiakin.
- Zuek Tronpeoko malda erki pasia izango zute?
- Ui!
- Zenbat zapata gastatu 'te dia hor!
- Bueno! Sanki nazu nei! Ni mojetan ikasiya naz. Eskolan.
- Hi mojetan ibiltzen yitzanen?
- Hi? Hau mojetan. Hi Iturriotzen.
- Eunin lau buelta bai!
- Hako oaiñ liburutegiya dena hortan?
- Bai. Zarra hortan.
- Gu 're ibili gattunen pixka bat e? Hau obrak itten...
- Gu eondu giñan han, liburutegiyan ez: kapillan ondoko... oaiñ zer da hor?
Biblioteka 'o zer da hor? Biblioteka do? Miño ez, haundiya ez, hemengua, elizan ondokua, hor zer da?
- Nola kapilla dago?
- Kapilla San Juan, bai.
- Horren bazterrin, hor eondu yunen gaiñea zea...
- Garai batin anbulategiya.
- Anbulatoyua. Guk han ikasi geniñen obrak iñ bittartin hemen.
- Orduko... bestia... Eske lenbizi izandu zen hor, monjan eskola, oaiñ liburutegiya don lekua hortan, 'ta geo pasa zuten gora.
- 'Ta ordun gu pasa gattunen hau iñ bittartin.
- Zuek hemendik pasa ziñazten hara.
- Gu hara. Hoik kategoiya gehiyo zitenen.
- Hau de las pribadas maja!
- Gu gutxiyo ganen 'ta gu hemen.
- 'Ta gu hemen.
- Eskola non zenuten ba?
- Hemen Iturriotzen.
- Hementxe, publikan.
- Oain don tokiyan?
- Bai. Hoixen. Hoi dugu gue eskola. Neska 'ta mutil. Sesiyo errak!
- Don Matias, Don Ziriako... Ziriako yunen lenbizikua.
- Mari Carmen guk.
- 'Ta guk geninen maixtra, miño maixtra ez zenin tortzen askotan tortzen yunen bere illoba Mari Carmen eta Manuel Mari. Manuel Mari. Desiatzen tortzeko Manuel Mari.
- Majua baizen hua.
- Guapua! Guapísimo.
- Bestia nexkaxarra bainegun.
- Hoi dun. Eta geo... no sé por qué... geo batzutan itten genittinen segun ze leziyo 'ro hola 'ro e'zekiñet zer zen hoi... pasa itten gattunen.
- Gela batetik bestea?
- Gue ahizpak saten din erki: Josebek... zea, erdaraz in ber geniñen hor 'ta guk ezin erdaraz iñ 'ta erdaraz in ber negun. Ai... "Viva España Franco" ez dakit, "Viva España..." bayunen kanta bat.
- A, eske guk mojetan ez geniñen kantatzen hoik.
- Kantatu ber genun miño hola, alto-alto, "Viva España alza los..." ez dakit, hola 'ta hua ixil-ixilik. 'Ta gue ahizpak saten 'men zionen... Mari Jose ordun...
"Mari Jose, kantazan, kantazan!" 'ta bestik "Ne attak ez kantatzeko saten zin hoi".
- Bai, gotzen nan bai, gotzen nan, bai, bai, bai.
- Miño askotan saten din e.
- 'Ta harrek e, miño kastigatu ziotenen horregatikan 'o zerbatte pasa zionen!
- "Kantazan", "Ez, ne attak san ziaten hoi ez kantatzeko".
- Eske hoi eunero-eunero in ber genun e! Eskolan sartu ordo... todos los dias.
- Bai 'ta gui monjetan ez zigutenen eakusten, han ez yunen... 'ta ni gotzen nan, ne launa Maixux 'ta hoi denak, pues kanta hoi bazekitenen, klaro, 'ta nei gustatu itten. Kanta bat bayun bat, e'nan gotzen oaiñ nola zen... "En pie camaradas...".
- "En pie camaradas nanana delante (...) de la juventud".
- Pues nik hai... hor ikasi niñen, zuekin. Porke guri monjetan ez zigutenen, haik ez yunen ematen ez falanjia... Ez porke haik nomatte politika uzten zitenen alde batea
eta zitenen zeatzen.
- Pues hemen bageninen.
- 'Ta nei gustatu itten kanta haik 'ta gotzen nan zuek kantari denak 'ta ni encantada.
Ba bai, gustatu ingo ziyoten gue gurasuri ikastia.
- Guk izaten geniñen: Catecismo.
- 'Ta apaiza, zea Don Juan, haundi bat, maldan goitik bera, 'ta hortik ikusten geniñen:
"Heldu da, heldu da". Apaiz jantzi... klaro, apaiza.
- Geo don Javierrek bukatu zinenen guekin.
- Bai.
Nor Unsain Iartzabal, Domi; Arana Aranburu, Marijose; Manterola Arrieta, Maillolli
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-066
Pasartea 0:32:45 - 0:36:00 (3' 15'')
Laburpena Tronpeoko malda ongi ezagutzen dute iturrioztarrek, kalera joateko bidean baitago. Eskola: Domi mojetan ibili zen, kalean. Marijose ta Maillolli, auzoko eskolan. Oraindik gogoan dituzte kantak. Kantuan. Hika.

Eskolak eta Eguazkialde

Transkribapena

- 'Ta hoik zer zin, nik aitzia badut Diputaziyunak 'ro zila eskolak? Beste auzotan ez bezela diputaziyunak zila 'ro...
- Bai, bai.
- Garai haitan diputaziyuk in zittun hoik. Haiyen eskutikan behintzat. Haiyen eskutikan.
- Ordun zuek beti izandu zuten hor eskola?
- Hoik in zian ni muti kozkorra nintzala in zian.
Eskola hoi 'ta itxi hau 're bai honuzkua. Dembo berian in zian. Leno gu han bizitzen giñan 'ta geo eskola 'ta hau dembo berin in zian.
- Hau gerra hasteko bukatua zen, iña zen.
- Bai, bai, iña bai.
- Gu gerra, gerra gu torri 'ta seittun hasi zen gerra. Gu honea Iartzatik honea torri 'ta seittun gerra hasi zen bai.
- Hogeita hamaseiyan.
- 'Ta enkarguta honea tortzen giñan ordun 'e.
- Bai, itxi hau da bi puskatan, bi puskatan iña itxi hau.
Hauzko ayeka, erdiyan hauzko ayeka, hau, aldi hau biño hamar urte gehiyo, zarruo, zarragua da. 'Ta hok anaiyak denak, ni ez gaiñekuak han jaiyuk dia 'ta ni berriz itxi hontan.
- Hau hemen.
Nor Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juanito; Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Mitxelena Aranguren, Santos
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-060
Pasartea 0:09:20 - 0:10:30 (1' 10'')
Laburpena Gurutzeko eskolak Diputazioarenak ziren. Juanito mutil kozkorra zela egin ziren bere etxea eta eskola. Galdosena bezala ezagutzen dugun etxea Eguzkialde da eta bi puskatan egina da.

Errepublikan dotrinarik ez eskolan

Transkribapena

- Hoa kendu 'ta zea, republikanuk jarri zianian, gurutzia denak kendu in zittuzten. Eskolan ez zen maten zeikan, dotriñikan 'ta hola. 'Ta geo berriz zea
- (...)
- Sí.
- Hemen gambaran?
- Bai, eualdi txarra itten zenian gambaran 'ta bestela berriz, kampun itzalin,
biño zean, eskola barrenin ez. Hoi republikako demboan, enteintzen? Gu eskola joten giñanin. Geo berriz ya gerra hasi zenian, zea, berriz jarri zin gurutzik, biño geo, gerra hasi 'ta geo. Gerra bukatu zenian!
- Ya ya. Ordun, gerra aurretik, republika zelik, hor ez zen eskola maten.
Nor Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juanito; Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Mitxelena Aranguren, Santos
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-060
Pasartea 0:06:10 - 0:07:00 (0' 50'')
Laburpena Juanitok gogoan du Errepublikan gurutze denak kendu zituztela eta dotrina ez zela ematen eskolan. Beren etxean hartzen zuten dotrina. Gerraren ondoren, berriro jarri zituzten gurutzeak.

Arropa gutxi

Transkribapena

- Beno, ordun oso difente zen. 'Ta hola.
- Bai. Jantzi in ber izaten zen eskola joteko 're 'ta zea 'ta. Ordun 'e...
- Bai, oaiñ beste arropa ez zen kambitzen ordun eunin 'e! Ordun aste guziyan eskolako arropa aldi bat. Itxea tortzin iantzi 'ta beste zerbatte zarrokuk 'o zea jantzi itxian lanin aitzeko.
- Hoixe.
- Gaiñekun aste guziyan. Nik askotan saten dut. Oaiñ haimbeste arropa zea, labadoran? Bueltaka eun guziya? Bueno!
- Bate zikindu gabe, gaiña! Difentzi erra.
- Bu!
- Len gaiña labadorik ez, Maitxo!
- A, ez ez. Ordun eskuz.
- 'Ta urruti hok. Zeara, Eiziarko itturrira. Guk, aldio...
- Eiziraiño jon ber al zenuten?
- Eizitik betti. Iya Letako azpiko aldin itturriya.
- Jesus.
- Oaiñ 'e han eongo da itturriya seuraski.
- Bai, bada
- Bai, izango da.
- Pues haraxe jon ber izaten genun.
- Oaiñ baseritan ura bazu itxian, biño leno ez zen izaten.Hau honea ezkondu ezkio jarri genun ura guk hemen. Auxkene, Iaurtzakuk (...) 'ta gu.
- Guk han lenoztik jarriya genun. Han lenoztik jarriya genun. Zabalen lenoztik jarriya zen ura. Geo honea torri 'ta nik harekin mira in nun, e! Hemen urik ez zean, itxian.
- Karo, ohittuta.
- Bai.
- Hola zin gauzak. Aldian, biño karri in ber.
- 'Ta Donostira nolatan...
Nor Irastortza Gaztelumendi, Maitxo; Lekuona Artsuaga, Enrike
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-057
Pasartea 0:41:50 - 0:43:20 (1' 30'')
Laburpena Batzuk ez ziren eskolara joaten, arroparik ere ez zeukatelako. Zabalekoek etxetik urrutira joan behar izaten zuten arropak garbitzera.