Lan-baldintzak

Langileen arteko harremanak. Elkartasuna. "Sábado inglés"; Kanpotarren eta bertakoen arteko harremana

Arditurrin, baldintza onak

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:58:10 - 1:00:40 (2' 30'')
Laburpena Paper fabrikan baino gehiago irabazten zuen meategietan. Hiru hiletik behin primak izaten zituzten, eta hura kobratzean, sagardotegi guztiak jiratzen zituzten. Razionamendua ere ederra izaten zuten meategietan aritzen zirenek.

Ur asko meazuloetan

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:46:30 - 0:49:30 (3' 00'')
Laburpena Ur asko zegoen meazuloen barruan. Bi bonba martxan, septimoan, ura kenduko bazen. Beste mandoa zuloan ibiltzen zen, bagoiak planora ateratzen. Eta planotik labaderora beraiek ateratzen zituzten. Arditurrin mugimendu handia zen.

Mando lana Arditurrin

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:44:00 - 0:46:30 (2' 30'')
Laburpena Mandoa hil zitzaien Arditurrin eta haren lana egiten pasatu zuten soldaduska denbora. Hala ere, kontent, soldaduska ona pasatu zutela eta, barruan baino hobea zela kanpoan lan egitea eta. Barruan aritzen zirenek lo egiten zuten zuloan.

Paper fabrika zergatik erori zen

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:37:20 - 0:39:20 (2' 00'')
Laburpena Altzibarko paper fabrika zergatik erori zen. Gainean ura zegoen. Makina baten dardarizoak eragin omen zuen istripua. Trapua txikitzen aritzen ziren emakumeak, papera egiteko.

Altzibarko paper fabrika erori zenekoa

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:34:10 - 0:37:20 (3' 10'')
Laburpena Altzibarko paper fabrika erori egin zen, langileak bertan zirela. Joxe ez zuen harrapatu. Arratsaldean joan beharra zen lanera, baina abisua eman zioten. Langileak ezin atera ikusi zituen. Emakume pila batek egiten zuen lan bertan. Bi langile hil ziren eta beste bat oso gaizki ibili zen.

Altzibarko paper fabrikan, lan arriskutsu franko

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:31:50 - 0:33:30 (1' 40'')
Laburpena Mutil kozkor bat kortaderan aritzen zen eta makinak harrapatu zuen. Joxek ikusi eta atera egin zuen. Eskapada ederrak egiten zituzten gazte haiek.

Altzibarko paper fabrikan mutil kozkorrak lanean

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:29:50 - 0:31:40 (1' 50'')
Laburpena Altzibarko paper fabrikan mutil kozkorrak ere aritzen ziren lanean. Arrisku handiko lanetan, gainera. Asko gelditzen ziren makinetan harrapatuta. Behin, gazte bat harrapatu zuen eta ez zen ausartu abisatzera. Eskerrak Joxek bere tokitik ikusi zuen.

Lan istripua

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:23:30 - 0:26:10 (2' 40'')
Laburpena Diputazioan lanean ari zela, istripua izan zuen. Auto batek harrapatu zuen lanean ari zela. Lankideek uste zuten hil egin zela. Lan txarra eta arriskutsua da, izan ere, errepideetakoa.

Orduko jornalak

Transkribapena

- Zai eongo zin haik!

- Bai,han eongo zin zai. Puska 'atin eon berko zuten! Ba holaxe ibiltzen giñan, e! Holaxe. Sosa ate ber bazen zerbatte in berra zen boltxiyoko benikan.

- Karo, karo.

- Holaxe bai.

- Bai, ze lanteiyan 'ta ez zen diro asko irabazten garaiy haitan...

- Ez, ez. Ni hamalau urtekin hasi nitzan herri lanian. Hemen zea Gastaiñizea hoikin (...).

- A!

- Extanix zarrakin 'ta hoa...

- Basuan, ez? 'O...

- Ez. Piñozoluk itten.

- Piñozoluk itten.

- Udaran piñozoluk itten zin 'ta geo aldatzeko... Udara guziya zea, zulua itten 'ta ordun hamabi pezta eunian. 'Ta dirua iruitzen ziun, e! Hamalau urtekin 'ta... Hamabi pezta! (...) Ni amai akortzen naz, poz erra hartzen zun e! Astian seseitaidos... Zembat... Bai, hamabi pezta!

- Bai, iya-iya larogei!

- Bai, 'ta hoi amai entreatzen geniyon 'ta geo jai goizetan Sorondo... Bakizu non den Sorondo, jakingo 'zu!

- Bai.

- Sorondo azpikaldeko biri hoiy aurrea pista hoiy itten, orduko bi pezta hoi patzen ziuten 'ta hoiy bolsiyoko izaten genun.

- Hoi 're herri lanin? Herri lanin in zen biri hoi 're?

- Hoi Errentikuna izango zen gehina 'ta basoketaiyak beák ematen zuten. Basua, basua Errentiko parteko basua Altube 'ta ez dakit zein kristo zian ordun hor. 'Ta biria itteko, orduko bi pezta jai goizetan jonta. Jode, san 'yozu oango muttilaiy joteko bi pezta iraaztea!

- Ba, orduko dirua!

- Orduko dirua zen, e! Bai, bai, bai. Ordun 'e lana in ber zela 'ta hoixen do, biño... Gaizkitxo tortzen zen! Orduko bi pezta hua boltxiyoako, jolin!

- Karo, bestela dirua ez zen iñondik ikusten!

- Bestela ez zen diruoik garaiy haitan, e!

- Karo.

- Bestela ez zeon. Jun in bihar. Hortxe zon.

- 'Ta piñuk zeiñek sartzen zittun, diputaziyuk? 'O zeiñek sartzen zittun piñuk, ba?

- Hoik estaunak.

- A, estaunak?

- Garaiy haitan estaua. Gu Gastanix xarra joteko zai eoten giñan ya astelenetan patzen zun ba! 'Ta harrek: "Ieup mutillak!" Eju itten zunian: "Torri!". Jo, bai poza bai! Andalaletxe! Bai, bai, bai. Ordun (...) Sauerreka aldeko mendiy hoik zulatzen nola aitzen giñan gu, hamalau bat urtekin, e! Baiño ordun diruak 'e baliyo zun. Hamabi pezta, biño hamabi pezta 're, ordun haray haitan 'e hamabi pezta zien , e! Bai, 'ta geo bi pezta zea, jai goizetan 'ta hola ibiltzen giñan. Bai.

- Hamalau urtekin... Oain bial zaztu hamalau urtekin!

- Bai, sa 'yozu piñazuluk ittea joteko!

- Joe!

- Bai.

- Eta erramintak eta denak béak izango zittun.

- Bai, erraminta béak. Béak ibiltzen zuten, bai. Guk zakotia. 'Ta zato bat ardo 'ro hola, ardua ibiltzen genun garaiy haitan. 'Ta hemen beti gora bidexurra zien ordun (...) hemen betik gora joten giñan gu Karrika aldetikan Etxetxo Juakin bat, bestia Lekunbeikua, Biaxoko Jose Luix 'e hoi tarteka joten zen... Hemen betik gora holaxe joten giñan. Batzuk zakotia bizkarrian 'ta bestik zatua 'ta...

- 'Ta eun guziko?

- Eun guziko.

- Zortzi ordu biño gehiyo ingo zin!

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:55:00 - 0:58:30 (3' 30'')
Laburpena 14 urterekin herri lanean hasi zen, Gaztañe xaharrarekin, pinu zuloak egiten. 12 pezeta irabazten zuten egunean (eurotan 7 bat zentimo). Jai goizetan ere lanean aritzen ziren. Jornala astera kobratzen zen. "Gaizkitxo tortzen zen ba...", "Ordun diruak balio zun". Basoketaiak.

Santioetan, bazkaldu eta Iturriotzera

Transkribapena

- Zortzi ordu biño gehiyo ingo zin.
- Ez, zortzi ordu izaten genun, e!
- A bai, e?
- Bai, bai. Zortzitatik 'ta hamabita en punto, geldittu! Bai, zortzi ordo. Horrengatik ba, geo zortzi ordu itten genittunin, Arandango Joxe Luixena joten giñen artojorra illunaarretan.
Bai. Harrek maten zigun... Harrek arrautz pilla bat, harrek ehun bat oillo 'ro eukiko zittun 'ta hola siestuak 'ta paeta zulotan 'ta arrautzak hola betiak eukitzen zittun denak buelta guztiyan 'ta "aiba biña arrautz 'ta ogi kozkor bana denai 'ta artojorra!"
-Artojorra!
- 'Ta geo Santiyo eunin, Iturriozko festak, ez? Santiyo eunin... Santiyo eunian oan bodatan biño bazkaiy hobia itten genun guk ordun han harrekin. Bazkaiya ematen zigun denai eun horrekin. Oillua. Hasiko giñan oillo zopa iña, oillo zopa fideukin 'o ez dakit, kristona itten zun!
'Ta geo gaintik oillua saltsan berriz 'e. Kazulaka haundiyak jarri 'ta dena oillua! Baiño bai jan 'e guk ordun e!
- Bueno! Baita...
- Joe! Geo handikan ya kafia 'ro zerbatt hartzen bagenun Iturriotza irrintzika Ozentziyon gotik bera! Anda la ostra! Fiesteta!
- Erki.
- Bai. Biño gustoa bazkaltzen zen ordun e! Arandan ingurun ez genun huts eingo ordun bazkaldu gabe... Ezta...!
- 'Ta zeiñ joten ziñazten, artojorran 'ta ibiltzen ziñaztenak?
- Artojorran 'ta, herri lanin aitzen giñanak. Herri lanin hor aitzen giñanak denak illunaarretan jenealin horrengana artojorrara joten giñan.
- 'Ta geo harrek patu itten zun?
- Ez, ez. E? Eon, eon, eon. Ez, Jose Luixek ez ziun patzen. Geo meinda 'ta... Meinda 'ta geo bazkaiy hoiy izaten genun. Ez, Jose Luixek ez ziun patzen ez.
- 'Ta geo iturriotzea festeta.
- Geo fiesteta. Biño banketa erra maten zun, e! Jose!
- 'Ta karo, ordun gutxitan jango zen...
- Ordun joe...
- Gutxitan jango zen. Beti... Karo, oillaskuk eta hoi denak saltzeko 'ta, ez?
- Bai.
- Kalea 'ta.
- Oillaskuk eta saltzeko 'ta oillua 're asko saltzeko 'ta arrautza 're saltzeko 'ta.
Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:58:28 - 1:00:50 (2' 22'')
Laburpena Egun osoan basoan aritu ondoren, ilunabarrean, Arandanera joaten ziren artajorrara. Santio egunean, bazkari ederra ematen zieten han. Irrintzika jaisten ziren Iturriotzera, festetara.