Lan-baldintzak

Langileen arteko harremanak. Elkartasuna. "Sábado inglés"; Kanpotarren eta bertakoen arteko harremana

Barkuetara kargatzen

Transkribapena

-Dinamarkatik eta hoitik tortzen zin eta. Krixton pilla eamaten ber zuten haik. 'Ta eunetan hantxe, bota 'ta bota, 'ta bota 'ta bota. Eunez 'ta arratsin bitan.
Gu eunez aitzen giñan beti. 'Ta hantxe, bagoneta zahar haundi batzuk izaten zin 'ta haikin, ohiy hau gaiñeko, hola eurrezkuk zin.
Eurrezkuk eta eaman rararara. 'Ta indarrin eaman ber zin azkenin, manduak eamaten zittun puxka 't, zolotik ateta biño geo zuiyan gaiñin manduak ez baizin joten.
-Ez, 'ta han.
-Zuiya baizen.
-'Ta luzia.
-'Ta luzia. 'Ta han bultzaka, han hiru laun 'o.
Firme helduta joten zen bagoiya. Lau milla kilo 'ro zerbaitte kaitzen zittun bakoitxak. Bagoi bakoitxak eta.
-Hankataku 'o seurua olakin 'ta ongi al zenuten?
-Bai, bai, bai, bai. Hankatakua ona. Oan batzutan minala zaillena, zaillena ixui loiya pixka 't ebiya baldin bazen.
'Ta geo in ber zenun, jon ber zenun indarrin, mantso jotik ez zun baliyo. Indarrin jon ber zenun, jon ber zenun ta, ta, ta! Listo, listo.
Geo han eoten zen laun bat 'ta harrek halako burni bat han, zea bolketia itteko. Zijun indarrakin topia jotzen zun aurrin.
Topia joko zun 'ta ordun jotzeko demboa berin, da! Jotzen zun harrek zea hura pixtoi, burniy hura. 'Ta bla erekitzen zen aurreko atia.
'Ta aurreko atia ereki bezain pronto, aurrin topia jo 'ta goitti buf bea eroitzen zen.
-Aurreka?
-Aurreka.
Bamba 'ta geo goiyan, goiyan 'e jarriya zekan, zea ongi jarriya zun. Burnizko zubiya zen bakizu. 'Ta han goiko, han 'e aramzoiy hoitakua eurrakin 'o jarriya.
Ez hondatzeko zea bagoiya hura. Hua da! Goiyin jotzen zun 'ta golpi harrekin dena buf! 'Ta barkoa. Ra! Bai.
-Biño beri harrekin joteko 're peligrua bazun. Soltatu berko zenuten hua, auro.
-Bai. Bai. Biño, ez, ez.
-Haundiya izango zen hua.
-Hantxe gelditzen zen bagoiya hustuta. Guk atzea tak, jira goitti 'ta bultza 'ta.
-Ordun kamiyua oan gaiñekua ez, biño pasatzen zittun kamiyua 'ta trenan zea.
-Trenbirik bi 'ro hiru 'ro zerbaitte.
-'Ta putzuiño.
-Putzuiño.
-Joe...
-Bai, bai.
-'Ta hoa dena zen bultzaka? O man...
-Dena ez, manduak puxka 't, zolotik atea. Zea zen kargaderua zen 'ta kargaderotik hartu 'ta
Atea 'ta. Bueno, kargaderun 'e mandua ez zen sartzen boka arteiño ate ber izaten zun bultzaka.
-Manduak gutxi, tramo ttikiya izango zun.
-Gutxi. Hartu 'ta puxka 't eamaten zun, puxka 't. 'Ta gaixuak ez, ez bazijun difentzi erra zuten bentzat. Hankan atzeko zea hoik txokua zea hoik denak leatzen zizkaten minealak.
Loiya 'ta zea zenin erre 'ta llagatan. Zea haragi bizitan jarriyak gaixuak. Zea han jakiña tira in ber zen 'ta geo loiy hartan zapa, zapa, zapa.
'Ta minealak harrek hango azidua 'ta zea. ?Ta hankan atzi hoik denak erriak ibiltzen zin. Geo izin...
-'Ta hemengo manduak eamaten al zuten hara?
-Bai, bai, bai, hemenguk.
-Trenin?
-Ez, ez. Oiñez. Oiñez, zea hoik (...)tar hoik 'ta hola joten zin.
Bai (...)tar hoi bat 'ta bestia zein joten zen? Norbaitte Jexux 'o, Jexux 'o ez dakit, norbaitte izauna zen. Eamaten zittuzten 'ta.
Hantxe ibiltzen zin gaixuak bai.
-'Ta zuek trenin joten ziñazten?
-Bai, bai.
-'Ta ordun ze itten zin treneko bagoiyak beak eamaten zittuzten, bagoiya dena bea zen? Treneko...
Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-026
Pasartea 0:28:00 - 0:31:30 (3' 30'')
Laburpena Arditurriko meategietan ari zela, Kaputxinoetan barkuak betetzen aritu zen. Bagoiak mandoek tiratzen zituzten, baina azkeneko tramoan beraiek bultza behar izaten zituzten. Mandoek hankak hondatuak edukitzen zituzten, meak erreta.

Arditurrin, baldintza onak

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:58:10 - 1:00:40 (2' 30'')
Laburpena Paper fabrikan baino gehiago irabazten zuen meategietan. Hiru hiletik behin primak izaten zituzten, eta hura kobratzean, sagardotegi guztiak jiratzen zituzten. Razionamendua ere ederra izaten zuten meategietan aritzen zirenek.

Ur asko meazuloetan

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:46:30 - 0:49:30 (3' 00'')
Laburpena Ur asko zegoen meazuloen barruan. Bi bonba martxan, septimoan, ura kenduko bazen. Beste mandoa zuloan ibiltzen zen, bagoiak planora ateratzen. Eta planotik labaderora beraiek ateratzen zituzten. Arditurrin mugimendu handia zen.

Mando lana Arditurrin

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:44:00 - 0:46:30 (2' 30'')
Laburpena Mandoa hil zitzaien Arditurrin eta haren lana egiten pasatu zuten soldaduska denbora. Hala ere, kontent, soldaduska ona pasatu zutela eta, barruan baino hobea zela kanpoan lan egitea eta. Barruan aritzen zirenek lo egiten zuten zuloan.

Paper fabrika zergatik erori zen

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:37:20 - 0:39:20 (2' 00'')
Laburpena Altzibarko paper fabrika zergatik erori zen. Gainean ura zegoen. Makina baten dardarizoak eragin omen zuen istripua. Trapua txikitzen aritzen ziren emakumeak, papera egiteko.

Altzibarko paper fabrika erori zenekoa

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:34:10 - 0:37:20 (3' 10'')
Laburpena Altzibarko paper fabrika erori egin zen, langileak bertan zirela. Joxe ez zuen harrapatu. Arratsaldean joan beharra zen lanera, baina abisua eman zioten. Langileak ezin atera ikusi zituen. Emakume pila batek egiten zuen lan bertan. Bi langile hil ziren eta beste bat oso gaizki ibili zen.

Altzibarko paper fabrikan, lan arriskutsu franko

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:31:50 - 0:33:30 (1' 40'')
Laburpena Mutil kozkor bat kortaderan aritzen zen eta makinak harrapatu zuen. Joxek ikusi eta atera egin zuen. Eskapada ederrak egiten zituzten gazte haiek.

Altzibarko paper fabrikan mutil kozkorrak lanean

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:29:50 - 0:31:40 (1' 50'')
Laburpena Altzibarko paper fabrikan mutil kozkorrak ere aritzen ziren lanean. Arrisku handiko lanetan, gainera. Asko gelditzen ziren makinetan harrapatuta. Behin, gazte bat harrapatu zuen eta ez zen ausartu abisatzera. Eskerrak Joxek bere tokitik ikusi zuen.

Lan istripua

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-076
Pasartea 0:23:30 - 0:26:10 (2' 40'')
Laburpena Diputazioan lanean ari zela, istripua izan zuen. Auto batek harrapatu zuen lanean ari zela. Lankideek uste zuten hil egin zela. Lan txarra eta arriskutsua da, izan ere, errepideetakoa.

Orduko jornalak

Transkribapena

- Zai eongo zin haik!

- Bai,han eongo zin zai. Puska 'atin eon berko zuten! Ba holaxe ibiltzen giñan, e! Holaxe. Sosa ate ber bazen zerbatte in berra zen boltxiyoko benikan.

- Karo, karo.

- Holaxe bai.

- Bai, ze lanteiyan 'ta ez zen diro asko irabazten garaiy haitan...

- Ez, ez. Ni hamalau urtekin hasi nitzan herri lanian. Hemen zea Gastaiñizea hoikin (...).

- A!

- Extanix zarrakin 'ta hoa...

- Basuan, ez? 'O...

- Ez. Piñozoluk itten.

- Piñozoluk itten.

- Udaran piñozoluk itten zin 'ta geo aldatzeko... Udara guziya zea, zulua itten 'ta ordun hamabi pezta eunian. 'Ta dirua iruitzen ziun, e! Hamalau urtekin 'ta... Hamabi pezta! (...) Ni amai akortzen naz, poz erra hartzen zun e! Astian seseitaidos... Zembat... Bai, hamabi pezta!

- Bai, iya-iya larogei!

- Bai, 'ta hoi amai entreatzen geniyon 'ta geo jai goizetan Sorondo... Bakizu non den Sorondo, jakingo 'zu!

- Bai.

- Sorondo azpikaldeko biri hoiy aurrea pista hoiy itten, orduko bi pezta hoi patzen ziuten 'ta hoiy bolsiyoko izaten genun.

- Hoi 're herri lanin? Herri lanin in zen biri hoi 're?

- Hoi Errentikuna izango zen gehina 'ta basoketaiyak beák ematen zuten. Basua, basua Errentiko parteko basua Altube 'ta ez dakit zein kristo zian ordun hor. 'Ta biria itteko, orduko bi pezta jai goizetan jonta. Jode, san 'yozu oango muttilaiy joteko bi pezta iraaztea!

- Ba, orduko dirua!

- Orduko dirua zen, e! Bai, bai, bai. Ordun 'e lana in ber zela 'ta hoixen do, biño... Gaizkitxo tortzen zen! Orduko bi pezta hua boltxiyoako, jolin!

- Karo, bestela dirua ez zen iñondik ikusten!

- Bestela ez zen diruoik garaiy haitan, e!

- Karo.

- Bestela ez zeon. Jun in bihar. Hortxe zon.

- 'Ta piñuk zeiñek sartzen zittun, diputaziyuk? 'O zeiñek sartzen zittun piñuk, ba?

- Hoik estaunak.

- A, estaunak?

- Garaiy haitan estaua. Gu Gastanix xarra joteko zai eoten giñan ya astelenetan patzen zun ba! 'Ta harrek: "Ieup mutillak!" Eju itten zunian: "Torri!". Jo, bai poza bai! Andalaletxe! Bai, bai, bai. Ordun (...) Sauerreka aldeko mendiy hoik zulatzen nola aitzen giñan gu, hamalau bat urtekin, e! Baiño ordun diruak 'e baliyo zun. Hamabi pezta, biño hamabi pezta 're, ordun haray haitan 'e hamabi pezta zien , e! Bai, 'ta geo bi pezta zea, jai goizetan 'ta hola ibiltzen giñan. Bai.

- Hamalau urtekin... Oain bial zaztu hamalau urtekin!

- Bai, sa 'yozu piñazuluk ittea joteko!

- Joe!

- Bai.

- Eta erramintak eta denak béak izango zittun.

- Bai, erraminta béak. Béak ibiltzen zuten, bai. Guk zakotia. 'Ta zato bat ardo 'ro hola, ardua ibiltzen genun garaiy haitan. 'Ta hemen beti gora bidexurra zien ordun (...) hemen betik gora joten giñan gu Karrika aldetikan Etxetxo Juakin bat, bestia Lekunbeikua, Biaxoko Jose Luix 'e hoi tarteka joten zen... Hemen betik gora holaxe joten giñan. Batzuk zakotia bizkarrian 'ta bestik zatua 'ta...

- 'Ta eun guziko?

- Eun guziko.

- Zortzi ordu biño gehiyo ingo zin!

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:55:00 - 0:58:30 (3' 30'')
Laburpena 14 urterekin herri lanean hasi zen, Gaztañe xaharrarekin, pinu zuloak egiten. 12 pezeta irabazten zuten egunean (eurotan 7 bat zentimo). Jai goizetan ere lanean aritzen ziren. Jornala astera kobratzen zen. "Gaizkitxo tortzen zen ba...", "Ordun diruak balio zun". Basoketaiak.