Ospakizunak

Feriak; Ezkontzak; Jaiak; Soinujoleak,

Portuberri taberna eta bilera

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:51:20 - 0:52:50 (1' 30'')
Laburpena Portuberri Tornolako taberna zen. Soinua jotzen zuten jaietan eta huraxe zen Tornolako bixitasuna. Gainerakoan, lana. Auzolana: gerraren ondoren elkarri asko laguntzen zitzaion. Zagiya. Haixtiya. Makua.

Azegaineko bilera eta apaizaren baimenak

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 1:00:50 - 1:02:31 (1' 41'')
Laburpena Azegaineko bilera ("Azain"). Arlepon taberna. Azainen soroan denak saltoka ibili, eta Arlepora, jatera. San Joxe eguna seinalatua izaten zen Azainen. Apaizari eskatu behar izaten zitzaion baimena, Garizuma zen eta. Eruan baitan.

Lan handia, eta ilusioa handiagoa

Transkribapena

Nor Mitxelena Gelbentzu, Joxemari
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-070
Pasartea 0:31:35 - 0:34:40 (3' 05'')
Laburpena Ur korronterik ez zuten etxean: euria egiten zuenean teilatutik hartzen zuten. Estanixen errekan garbitzen zuten arropa, harri leun bat jarrita. Umore onarekin ibiltzen ziren. Lehengo eta oraingo familia oso ezberdinak ziren. Gabonetan denak elkartu eta gutxi behar zen jatekoa berezia izateko: kapoi zaharren bat edo oilo zaharren bat eta arroz-esnea. Gutxitan jaten ziren horrelakoak: Urtezaharretan, Eguberrietan eta xanistebanetan. Miño gosiak ez giñan il e.

Bilerak nonahi

Transkribapena

- Hara! Oaiñ bizi bazen hoi esango zun zugatik, muti kozkorra ziñela. 'Ta zea, hemen billerak 'ta non zin?
- Billerak hemen?
- Dantzan 'ta non ibiltzen ziñazten?
- Dantzan iñon ez!
- Pikoketan. Bai, bai, Pikoketan 'ta Amezketan 'e bai.
- Bueno, billera ez zen, soiñua jotzen zuten beak.
- Bai, nahiko billera bazen guetzat, joe!
- Billera izaten zen Txikierdin. Txikierdin, billera.
- Miño zuek Txikierdira ez ziñazten jongo?
- Ze ba? Arraiyua!
- Bai? Joten ziñazten? Ña! Ez zenuten bate biaje txarra!
- Irun aldian Xorruania.
- Xorruana.
- Bai Extebenian 're bai.
- Extebenia... Hoixek biyek.
- Extebene, Xorruene eta zea 're bai, Ventasen 'e.
- Ventasen geogo, ez?
- Geogo bai, geogo.
- Bai geo... hor 'de aspaldi e.
- Xorruanea zea joten yun, Joxe Manuel Arkalekua.
- Arkale, soiñu jotzen.
- Jaitan, soiñu jotzea. Panaderua.
- ¿Y vuestro tio? ¿Vuestro tio que tocaba el acordeón?
- En Alcibar también.
- Solía tocar en Alcibar. Pero el caserío del tio era en Ergoien ¿no? Sorotaborda o ¿qué caserío era?
- En Tolare, en Tolare también ya tocaba.
- Sorotaborda ¿no era, el tio Galdos?
- No, Olaizarre.
- A, Borreiya.
- Borreiya. Hua gue osaba zen.
- A bai, Galdos dia hoik 'e bai.
- Galdos bai. Hua zen Manuel Inazio atta, atta. Gue attan anaiya.
- Txikierdin 'e jotzen tzun harrek?
- Bai.
- 'Ta geo uste 'ut zean 'de bai...
- Ergoinen 'de bai, uste ut...
- Altzibarren 'e bai, 'ta Ergoinen 'e, Ergoinen zean, Tolaren barrendikan. Joe! Silla dantzan 'ta denak jarri genittin guk: harrek soiñua jo 'ta sillai bueltaka 'ta... Ni akortzen naz bai.
- Oaiñ biño ariñuo?
- Bai.
- 'Ta hara 're oiñez.
- Eta geo, hemen berriz, askotan zean, Amezketan. Honen lehengusuak 'ta Amezketakuk jotzen zun.
- Juantxo.
- 'Ta Pikoketan berriz, Inaxio bea aitzen yun. Han bilera haundiya itten yun Pikoketan. Irundar guziyak hara jon 'ta soruan denak saltoka, denak dantzan. Itxian aurreko... balkoian soiñua jo 'ta itxian aurreko zelaiyin denak... Irundarrak pilla 'rra bai.
- Jende asko.
- Eozein lekutan ordun. Soiñua zunak jo 'ta.
- Soiñua... orrua ate ezkio bale.
- Miño billera bezela Txikierdi 'ta Altzibar 're bai. Jotzen zin Manuelek 'ta.
- (..) ondo prepatuk.
- 'Ta zenbat urtekin hasten ziñazten joten bilereta 'ta?
- E?
- Oso gazteik 'o? Zenbat urtekin 'ta hasten ziñazten?
- Billera joten?
- Billera?
- Ze han dantza 'ta neskata 're jongo zen ba?
- Pekatua zen.
- Hok ez, hok hiruak ez zin jon bate. Hiruak mutilzarrak geatu.
- Hiruak mutilzarrak geldittu dia. Bai miño, saiatu igual in zin?
- Ez, ni jon izandu na neskata.
- Hi? Bai...
- E'ttit jorraa askoik izandu miño, in izandu ttit nik. 'Ta denak ondo zeatu gaiñea, ondo kuidatu, ondo hola paillakatuez jon 'ta gaiñtik ikuttu gabe. Matte-matte in 'ta...
- (...) Artixta izandu.
- Artixta ni? Joe!
- Geo hola geatu itzanin.
- Sango litteke gaur 'e nik eamanteko neskak, aber...
Nor Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juanito; Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Mitxelena Aranguren, Santos
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-061
Pasartea 0:31:50 - 0:35:10 (3' 20'')
Laburpena Toki askotan izaten ziren bilerak. Ezagunenak Altzibar eta Txikierdikoak ziren, baina baserri askotan jotzen zen soinua; Pikoketan eta Amezketan, esaterako. Irunen: Xorruene, Estebene eta Katean... Galdostarren osabak, Borreiak, toki askotan jotzen zuen soinua. Neska kontuak. Pallakatu. Hika.

Atso-lorra

Transkribapena

- Denbo bateko bizimodua, gaurkuan aldin seriyo-seriyua, seriyo-seriyua. Ordun zelebratzen zin... Ume asko itten zin baserritan, jaiotzen zin 'ta atsolorra. Ama pixkortzen zenin... Honea salan jartzen... Ni itxekua gotzen naz. Gue itxian jartzen zuten mahaia 'ta ordukua
zer zen ba? Zopa, oillo-zopa, 'ta geo oillo-gisadua 'ta geo arrozkonletxe 'ta kafia, 'ta ardua nahiko ordun behintzat 'ta. Attonak bertsutan 'ta hasten zin, attonak... Azkuko Arttano... 'Ta Ambuko osaba 'ta tortzen zin honea 'ta bete-bete itten zin 'ta bertsotan nola aitzen zin.
'Ta kozinan Ambuko izeba. Hua ona zen, famatua zen, sueltua persona lanin.
- Ambuko izeba zein zen? Geo zikitzen 'ta aitzen zena?
- Bai, hua bea bai.
- A, hua zer zen izeba zuena?
- Bai, izeba. Harren gizona 'ta ne atta, anaiak. Anaiak zin.
- Abilidade geitza 'men zun harrek? Hua gaiñea partera 're ez al zen aitzen?
- Bai. Bai.
- Karrikan haur bat jaio bazen, meikun miño lenoztik hura. 'Ta iñor hiltzen bazen 'e bai. Jaztea 'ro zea 'ta... osea, esku bat zuna. 'Ta hala ikusten zun, hola ikusten zuna, kontu gutxi
saten zun harrek. Oso emakume zea zen. 'Ta aibiez, txerriya hiltzin oolkiyak ittea 'ta gue itxea hua tortzen zen launtzea. 'Ta harrek 'e deneko zun lana. Hoi saten zattut: su bajun 'ta heltze bat zutik, bestia zintzilik zea 'ta... Su bajua zuk ez 'zu izautu. Biño, nik, merituak dila
Ordun itten zin lanak.
- 'Ta urik gabe! Oain tra! grifun. Miño lenbizi ura karri, sua pixtu... Lan erra!
- Hola, hola... Denbo bateko zea...
Nor Irastortza Gaztelumendi, Maitxo; Lekuona Artsuaga, Enrike
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-059
Pasartea 0:29:10 - 0:31:10 (2' 00'')
Laburpena

Enrike gogoratzen da Borrondin norbait jaiotzen zen bakoitzean ospatu egiten zela: atso-lorrarekin. Aranburuko izeba: zikiratzailea, partera, hildakoak janzten zituena, odolkiak egiten zituena... Esku onekoa zen.

Arreoa

Transkribapena

- Arriua ordun... Gehiyenak mutillakin hasitzen giñanetikan hasitzen giñan ezkontzako arriua prepatzen. Eta beste askok, berriz, zuten ohittura lenotikan 'e bai. Eta monja jon ber zutenak 'e arriua ber izaten zuten. Bai. Eta... Ordun gure kasun, ezkontzen giñanan kasun, ni ezkondu
'ta geo hasi nitzan eta gehiyenak 'e uste dut hala hasitzen giñala, biñon bazin bakar batzuk lenotikan itten zutenak 'e. Behiñ adiñ batea ailletzen zinin, pues hasitzen zin prepatzen. Ni hasi nitzan... E... Oan gizona dutenakin hasi 'ta geo. Ordun joten giñan arropa,
guk ber genun barrengo arropa, itxian ber zen arropa, eta arropatikan aparte gauzak 'e bai. Itxian ber zin bajilla dela 'ta... hori dena erosi 'ta prepatzen joten giñan. Jaso itten genun. Eta maindire, tobailla dela, barrengo arropa dela... 'ta hoi dena, berriz, bordatu.
Zakiyena beak, nik... Monjetan ikasi nun bordatzen, eskuz in nittun eta oantxe arte, oan 'e badozkit... E... Mantela, berriz, lengusuk in zin puntokruzen eta gaiñeko maindire eta tobailla 'ta hoi, berriz, nik in nittun. Eta geo pues ohittura hoi genun, gordetzeko.
'Ta oan san zattuten bezela, oandikan 'e arriuko gauzak badaude. Eta geo zen ohittura ezkondutzeko fetxa jartzen zenin, intako gauz hoi denak, garbittu, plantxatu, almidonatu eta erakutsi. Itxian zen sala 'o kuarto haundiyena 'ro denak haik atera, bai arropa bezela bajilla...
genun gauza denak atera eta han jarri 'ta pues familikuk, launak, auzokuk 'o zerbatt oparitzen zizutenak 'o... Eta jende pilla bat etortzen zen ikustea 'ta gu 're joten giñan bestinak ikustea. Ohittura hoi zen. Eta geo pes hori, komentaiyu hoi ez, geo:
"Jo, holakok hura arriua eaman zun!" 'ta. Bai. Biñon hoi ni akortzen nazelikan hola izandu da.
- 'Ta hoi ezkontza aurretik izaten zen?
- Ezkontza aurretikan bai, bai. Eta hori, posible zen guziya.
Nor Enbil Urdanpilleta, Maria Jesus
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-038
Pasartea 0:10:20 - 0:13:20 (3' 00'')
Laburpena Arreoa: mutilarekin hastean edo hasi aurretik hasten zen emakumea arreoa prestatzen. Moja joaten zirenek ere egin behar izaten zuten. Ezkondu aurretik arreoa erakusgai jartzen zen, lagunek eta auzokoek ikus zezaten.

Transkribapena

Nor Sagardia Olano, Maitxo
Lehentasuna 3
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-035
Pasartea 0:41:20 - 0:45:00 (3' 40'')
Laburpena Lehen ohitura zen arreoko zurimenta gordeta edukitzekoa, eta berak oraindik egiten du, nahi gabe.

Garai bateko lababoak

Transkribapena

- Izaten zin, toaillak eta meikua deskuidun min bat zenian eta meikua etortzen zeneko, palangana haundi bat zuriya, akaso zure itxian izango dute, palankana zuri haundi bat de porcelana con una jarra blanca, igual que palankana. Ordun ez zen baiñoik eta zeaikan.
Komona juxtu juxtun 'ta komonak 'e nola! Eta zea, hantxe jartzen zen, lababun... Oi, tokadorin gaiñian, medikuk eskuak garbitzeko be toailla harizkuk bordatuakin 'ta...
Nor Sagardia Olano, Maitxo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-035
Pasartea 0:40:40 - 0:41:20 (0' 40'')
Laburpena Arreoko zurimenta bisitentzako edo gertakari berezietarako gordetzen zen. Medikua etortzen zenerako toalla dotoreak ateratzen ziren. Lehen ez zegoen bainurik; komuna, justu-justuan.

Arreoa

Transkribapena

- Hoixe. 'Ta geo jarri genun bistan esposiziyun bezela. Ohittura zen, e hola in zin arropatatikan 'o zurimenta zela 'ta... Bueno! Gaurko eunin ez da holoko problemik, e! Ber dena erosi... "Falta al da?" 'Ta ezkondugatikan. Leno jesus, denetik itten zen, e! Denetik.
Ontziya, ontziya 're bai eta zurimenta. Bueno, zeiñek biño zeiñek dotoriaguk egiñak. Harizkua itten baldin bazen, jo! "Bai, holoko maindirik iñ omen 'tten. Harizkuk iñ omen ttin harrek eta ikaragarrizko bordadurakin 'ta..." Un lujo tremendo. Gaurko eunin ez da beitzen bat 'e!
Batzun batzuk izango dia, kontatu bat 'o beste lengo ohittura, biño askok ba!.
- Eta hoiy ze itten zen, kampoa ezkonduko baziñan? Itxea ezkonduko baziñan 'de bai?
- Bai, bai. Bere arriua itten zen. Ontziyak eta hori falta baldin bazen bien, biño gaiñekun ba!
- Biño erropa bai. 'Ta zurimentak zer zin, maindirik eta kamisoiyak eta?
- Zurimenta manteleiya, maindirik...
- 'Ta urtetako lana zen hoi!
- Urtitako lana 'ta urtitarako. Gero gordetzen zin 'o haurra izaten zenuneko maindirik bordatuk zianak, harizkuk zianak, haik bixita tortzen zineko jartzeko dotore dotoriak. ¡Qúe cosas! 'Ta oaiñ 'e nik badakazkit arropa batzuk, ordun intakuk, relikiya bezela gordiak!
Ohittura hemen sartua! Ohittura hemen sartua eta kambiyuak jarri asteko bat jartzin bestia jartzeko, biño besti hoik? Txorakeiy bat da, e! Erreiñak esaten nau: "Biño hoiy zertako 'ttuzu? Zertik ez 'ttuzu ibiltzen?" Eta ohittura hori sartua barreneaiño eta 'o min bat zeneko edo
eukitzen zin maindire harizkuk eta bordadurakin 'ta 'o bordatuk zianak eta hoik ba gaixo aldi bateko 'o haur bat izaten zenuneko, edo holako... 'O medikuk etorri ber zula 'ta...
Nor Sagardia Olano, Maitxo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-035
Pasartea 0:37:20 - 0:40:00 (2' 40'')
Laburpena Ezkontzerako arreoa prestatzen zuen neskak, eta, ezkondu aurretik, erakutsi egiten zuen. Etxeko arropa (zurimenta) eta ontzia prestatzen zen arreoan, zein baino zein dotoreago.