Erlijioak baserritarrengan zuen eragina

Sermoiak; debekuak; abadearekin harremana; fedea, hezkuntza

Olaundietako ermita

Transkribapena

-Olaundittun 'e ermita baizen, dembo batin. Ba 'men zen. Kamiyuak harrapatu zun, 'ta kamiyuk... zea, paeta zarrak zin e. 'Ta ordun kamiyun botzeko, harriya botzeko, urratu 'ta dena hara... iya dena hara yeaman zuten harriya. Harriya urrutitik ekarri ber eta,
handik bertatik-berta erki 'ta... oaiñ e'liyoteke utziko e.
- Oain seuraski ez...
- Geo, kaxku hartan, kaxku-kaxkun gurutze bat hantxe eondu zen. Eoten zen.
Geo hua 're faltatu zen, norbattek hua 're bota 'ta auskalo ze in zun. Burnizkua zen, gurutze bat. Urrutitik ikusten zen gaiñea, bai. 'Ta hua, gue Inaxiok esaten zun, hor frailik 'o alletu izandu zila 'ta fraili haik nunbaitik bazuten han ermitan zea sustraia
'ta ordun haik karri zutela gurutzi hura, aleiya, gurutze... zerbaitt señale ber zela 'ta gurutzia jarri. Haik jarriya zela. Ez zuten lendabiziko biajin jarko miño geo. Miño hormioiy pixkatekin 'ta ongi jarriya zen e gurutzia.
- Garai haitako...
- Bai. Ongi jarriya, oso. Hola... zeak bai...
- 'Ta zu etza gotzen ermita? Paetak bai, miño ermita ez?
- Ez, ez, ez. 'Ta geo beste gauza, ordun arte... ermita hura ordu jakinin meza maten 'men zun apaizak, ez dakit, ez zun emango jaiero seuraski, nomaitik etorri berko zun, apaizak 'e, 'o prailia 'o heldu zena. 'Ta, Emitako 'ta Epeleko Zaldingo lepua bakizu, aldia hartako
etxetakuk eta lepua harta iyo 'ta hantxe eoten 'men zin belauniko jarrita horrea beira meza entzuten. Haik bazuten deboziyua e?
- Ez oainguk!
- 'Ta zea, ben... kalkulatzen 'men zutela, "honenbeste denbo pasatzen du meza ematen 'ta holako ordutan hasten da 'ta" hantxe, handikan... zarrak eta ezin ba etorri ba horrea 'ta nola? Gaztiak etortzen 'men zin miño... Gue atta difuntuk saten zittun hoik, kontu hoik.
Gue atta difuntuk lengo zea zarra asko zekin 'ta saten zittun horrek gauza asko 'ta gu berriz ordun muti kozkorrak eta ez...
Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-022
Pasartea 0:03:00 - 0:05:00 (2' 00'')
Laburpena Olaunditu izeneko parajean ermita zegoen garai batean. Ermitaren pareta zaharretako harriak erabili zituzten Lesakako errepidea egiteko, gerra ondoren. Erramunek gogoan ditu pareta zaharrak eta kaxkoan zegoen gurutzea. Aitak kontatzen zien fraile batzuk ailegatu zirela bertara eta ermitaren oroigarri jarri zutela gurutzea. Ermita egon zen garaian meza ematen omen zen, eta Zaldin inguruko baserritar gazteak bertara hurbiltzen omen ziren, eta, zaharrek berriz, Zaldingo lepotik jarraitzen omen zuten meza, belauniko jarrita.

Apaizak

Transkribapena

- Bai, apaiza 'o, Don Iefontso apaiz hoi zen, baserritar asko be eskutan zittun. Diruk eta denak jasotzen zizkaten, 'ta baserritarrak harrekin zuten konfintza haundiya! Dirua itxian iruki berrin 'o, apaizai eamaten ziyoten.
- A...!
- Bai, bai, bai.
- Gordetzeko?
- Gordetzeko. Bai...! Konfintza haundiya zuten apaiza harrekin!
- 'Ta geo sate 'ute baita 're, apaizak bazittu... Ondasun asko 'ta zittuztela! Ben eskutan askok uzten zutela hil 'ta geo...
- A bai!
- Baserriyak eta uzten zittuztela. Hoi egiya al da?
- Bai.
- Apaizai uzten zin baserriyak eta?
- Harrei utzitzen zizkaten, Don Iefontsoi. Bazuten Ergoinen goiy hartan nombatte baserri bat 'e, harrek bazun utziya. Bai, harrei utzitzen zizkaten. Dirua nola besteii utzi berrin,
yake apaiz harrekin ibilli zin, apaizai utzi.
- A...!
- Bai, harrei...
- Hoi ez zen izaten mezak patzeko 'ta!
- Ez, ez, ez. Hoi berez, borondatez.
- Borondatez.
- Bai. Beák zuten ahorrua, ahorru hura apaizai utzi. Beste batek por ejemplo be senide batei 'ro, norbattei utziko 'yo, haik ez, haik apaizai. Hori 're, egiya san, txorakeiya nei iruitzen zin askotan apaizai 're utzitzia haimbeste. Apaizak izango zun, biño numbatte,
be borondatez eman itten ziyoten. Bai.
- Bakotxak be...
- Bakotxak be gustua itten du, 'ta bakotxak beria nola baitun!
Nor Zubialde Olaskoaga, Kaxilda
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-013
Pasartea 0:47:20 - 0:49:00 (1' 40'')
Laburpena Don Idelfonso apaizak baserritar asko bere eskuetan zituen; harekin zuten konfiantza. Askok, hildakoan, beren ondasunak apaizari utzi zizkioten.

Maizterrak

Transkribapena

-Len san zu atta zeana aittatzen aittu ga nola aski gauza gutxikin bizimodua atetzen zen 'ta hoi, 'ta preokupaziyo haundina zein zen?
-Errenta.
-Asko man ber zelako nausiyai?
-Jakiña ba! 'Ta 'zaten zen errentana hoi San Mart... zeatan Santo Tomasetan. 'Ta eamaten zin itxea berta, jauntxuk ordun kalin biziko zin jakiña! 'Ta eun hartako preokupaziyo haundina diruna, kapoiyana, oillaskuna, hairi eamateko hobenak.
'Ta ttarrunak, jode! Itxian ez bazen jango 're! 'Ta geo ze pasatzen zen demboa berin, itxea tortzen baldin bazen apaiza 'o meikua. Itxea tortzen zin apaizak miñez zonin azkena extremaziyua matea 'ro, 'o jaunakin tortzen zinin 'o. 'Ta hairi, umik kampoa, jostatzea, 'ta hairi itxian zen hobena man jaten.
E! 'Ta umik goseik. 'Ta itxekuk goseik. 'Ta hairi, hairi huaxe matetik. Ze, ze e! Zeiñek zun premiya haundina? Umik bai. 'Ta guraso zarrak. 'Ta haik bazterrea. 'Ta hairi man. 'Ta apaiza 'ta gaiñea bat 'e lanik itten ez zutenak, eunin meza bat, e! Beste lanik ez...
-Geo terreno askon jabe 'ta 're itten zin hoi zertikan zen hil ta geo mezak atetzeko diruik ez zunak ze itten ziyoten terrenuk eman 'ta hola? Apaizak,bazin apaizak ondasun asko zittuztenak...
-Mezangatik ez zen 'zango. Parte 'at, kaja 'ta enterratziangatik. Ordun patu in ber baizen enterratzia 're. 'Ta kaja 're bai. Oango konformidadin (...) gutxi baliyoko zun biño... Ez baizen diroik! 'Ta len san zaittutena, urteko errenta harrei...
preokupaziyua! 'Ta urtia auro tortzen! Zuk ate zu kontua milla pezta, ordun milla pezta sobratzia ze kostako zen! Priolea iazita, eunin, euneko lau pezta iazita, kompaziyo batea. E!
-'Ta gauza bakarra ez, dirua man ber zen zeari?
-Errenta? Bai...
-Jabiri?
-Jabiri! Iual, kompaziyo batea ze sango zaittut nik... urteko, hilleko hogei duro kompaziyo batea.
'O hilleko bosteun pezta... Segun ze baserri zen... Ze itxe zen... 'Ta han ate in ber zen. 'Ta gizonak iñalak jota astian bost duro iazten ez. Jan, umik zetu, bf! Preokupaziyua bai galanta zea!
'Ta hemen ordun, itxiak benak zittuztenak kontalak dia. Saukuk , eta Bordabikuk. Nik dakitela hemen. 'Ta ailleka hartan, ailleka hartan Aixtiburu, 'ta Iarbu.
'Ta zea Goikotxe. Hoik gaiñekuk, denak, denak maixterrak zin. 'Ta oain dia denak, maixterrak zein dia Ergoinen? Itxeberrikuk.
-Geo hasi zenin zea...
-Hoi ba, oan dena, oan ez da maixterrik! Oan ttuzten ben puxkak, benak.
Nor Lardi Landa, Joxe Luix
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-006
Pasartea 0:02:34 - 0:06:00 (3' 26'')
Laburpena Bizimodu zaila. Maizterrak errenta ordaintzen lanak. Apaizari ere etxean zen onena ematen zitzaion. Diru gutxi izaten zuten, 'priolera'. Auzoan nor zen baserriaren jabe eta nor maizter.

Apaizari erakutsi beharreko jarrera

Transkribapena

-Bo... Bai. Apaiza 'ta kustian abe maria purixima zea... 'Ta apaiza, zapelakin baziñan 'ta apaiza ikustin zapela altxa 'ta.
-Bai e?
-Jolin!
-Elizan ez baziñan 'de? Elizan barrenin ez baziñan 'de, e?
-Bai, bai, bai! Zu zapelakin baziñan harren parin (MOZTU IN BER DA! 26:02-26:11)
A hoi da! Elizan oaintxe ya ez dia urte asko apaizak bazin goitik beitti kompaziyo batea erdiko pasillo hartan 'o ixkiñetik. Zu elizan eseita zeunden 'ta harren parea ailletzin tak zutik jarri. Oan, oan ezta kasoik e!
-Biño elizatik kanpoa 're errespetu ikiarriya.
-Bai, bai, bai.
Nor Lardi Landa, Joxe Luix
Lehentasuna 3
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-003
Pasartea 0:25:45 - 0:26:30 (0' 45'')
Laburpena Apaizari errespetua. Txapela kendu behar apaizaren aurrean. (Elkarrizketa etenda dago, bisitari bat sartu baitzen).