Auzoak

Auzoak; ingurua; toponimia. Harremanak; Auzolana: lurreta, etxe-erre batzea...; kofradiak; auzoko ospakizunak; Hermandadea; suaroa

Auzokoekiko harremana

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:50:00 - 0:51:20 (1' 20'')
Laburpena Zaila izaten da auzokoekin ongi moldatzea, batez ere muganteak direnean eta azienda tartean dagoenean. Aita ez zen sesiozalea eta gazteei ere ez haserretzeko esaten zien. Hika.

Aziendaren kofradia

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:39:50 - 0:40:55 (1' 05'')
Laburpena Baserritarrek ez zeukaten asegururik, gaur egun bezala, eta beren arteko elkarteak egiten zituzten ezbeharrei aurre egiteko. Oiartzun kofradiatan banatuta zegoen eta ez zuten auzoekin kointziditzen. Tornolak bere kofradia zuen. Konpraia. Enkantia.

Ahuntzen bila

Transkribapena

- Ez (...) harrapatuko dunikan! 'Ta la ospa! Biño ahuntza... Nik hola 'ta guriaiy 'ta... Torri giñan 'ta hurrungo eunin egualdi earra zon 'ta san niyon: "Gaur egualdi earra, guazen mak!" 'Ta gaiña atsaldin e, eskolatik torri 'ta geo san niyon: "Guazen mak!" 'Ta horko Juanito 'o... Julian 'e bai. 'Ta "Guazen mak" 'Ta joder, anda dios, hor banijua, bi mutillak, horko mutilla 'ta guria. Jun ga. Han gabiltza mendiyan zea, kanale batzuk... Garaiy batian zeak izanduak, nozpaitte embalsen batzuk 'o ez dakit zer zin, kanale zarrak eta tunelak, zeak 'ta... Han gebiltzan 'ta goitikan ejuka (...) "Atta, ahuntzak hor dozte! Aber oan nola harrapatzen 'ttuzun!" Haik aurrekun ikusiyak eta "Aber nola harrapatzen 'ttuzun, beitu! Hemen goitik goiyan beitu non dozten, haunzko gaztaiña 'ta piñu haundi bat bado, harren azpiyan dozte!" Aiba dios! Ni gerriyan zea, katia, ahunz katiakin 'ta han nitzan 'ta boltsa bat alkauete zea, hartua eamana.

- Engaintu nahiyan.

- Bai. 'Ta jon naz 'ta hola urruti urrutira kusi ziten 'ta nik beaiy hizketan. Urrutira e! Beaiy hizketan "Toz honea!" 'Ta hasi nitzan: "Torri honea! Zer, ze itten duk hor? (...)" 'Ta segi neriakin armoniyan hizketan ahuntzakin 'ta "Torriy haiy honea!" Bolsa ate 'yot 'ta altxa zen 'ta tapa-tapa negana abitu zen 'ta eon berriz 'e beida 'ta "Torriy haiy honea tonto arraiyua!" 'Ta segi hizketa beri harrekin 'ta bi ahuntz... Bestiak, be umik holaxekuk zakazkiyen. Haik behiñ 'e asentatu gabik eta haik beida muntutikan. 'Ta etorri zin, gizajua etorri, izautzen baizin ahuntz harrek! Hemen ibiltzen zen ahuntza 'ta torri zin 'ta tak, heldu 'yot koillaretik, katia (...) 'ta goitik ejuka "Kontu atta, kontu!!" "Kontuko ziot honei, ez duk jongo ez hau! Kusko 'uk!"

- Harrapatuta gaiña!

- Etorri zienin aiba dio! Bestiak hai botia! Umia!

- (...)

- (...) Hoik 'e leno nola akostumbratua don 'ta etorri itten dia! Etorri bai. 'Ta holaxe ibili giñan hor 'e Goizuta aldi hortan. Geo jugada in ziguten, e! Ahuntzak ez bat 'ta ez bi sorotikan hartuta mendira bota!

- Bai? Hemendik hartuta?

- Bai.

- Bai, e?

- Bai, bai.

- Jendia deneko bada, e!

- E?

- Jendia deneko 're badela!

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:49:50 - 0:52:50 (3' 00'')
Laburpena Behin saio ederra egin zuten Goizueta aldean ahuntzen bila. Semearekin batera joan zen. Ahuntzak nola harrapatu zituen.

Goizueta inguruak

Transkribapena

'Ta han pasa astuakin 'ta hala! Santuisko lepoa gora iyotzen giñan. Geo oan zea do tunela iña han.

- A! Tunela iña do oain?

- Bai, urtiak dia zea hoiy, embalsi hoiy iñ ezkio. Bai, tunel hoiy iñ ezkio nik kotxia euki dut azpiya hartan e! Bai, ahuntzakin liotan ibilita.

- A, bai?

- Ahuntzakin, ahuntzak norbattek jugada iñ 'ta hor ibili giñan. 'Ta ahuntzak hemen batek hemen ikusi zittula, bestik ez dakit nun 'ta bestia Berdabiyon barrena ni ahuntzak billa! Oandik urte gutxi... Oan dela urte batzuk. 'Ta diós, zeara, Goizuta aldea pasik 'men dila! "Bai?" Goizutako hoik denak jira nittun nik ordun! Zeako... Han, ez dakit zu iyo zan Artikuzko embalsia itteko harrobi bat in izandua do...

- Ez dakit non den hua.

- Gorostidi baserri bat do onduan. Erdi taberna 'ro hola zen ordun, behintzat.

- Amakiña buelta in nun nik ahuntza hoik harrapatu arte! 'Ta baserriy harren izena ez dakit, hiru mutilzar bizi zian 'ta neskazar bat. Zarrak, e! 'Ta han batek giyatu zin. Gorostiko hango mutillak: "holoko tokikua duk, mendi hoiytan ibiltzen dena 'ta harrek sango 'ik zea kusi 'ttun ahuntzak han" 'Ta hola. 'Ta torri naz horrea 'ta san niyon: "Hola 'ta hola san zitek ahuntzak ikusi al 'zu hemen?" 'Ta "Ahuntzak holako tokiyan dozte. Txingurri mendiyak eta ez dakit ze... Holoko... Ez da, ahuntzik ez dit ikusi nik han, Txingurri mendiyan. Baldin bada betik izango 'uk" eta handik bera aleiya 'ta eun batin Juan Kruz 'ta biyek, hoi muti kozkorra 'ta "Guazen mak, jon ber 'yeu, egualdi erra ziok gaur, jon ber 'yeu!" 'Ta jon ga 'ta mutilzar horrekin 'ta han dabiltza 'ta ahuntza ikusi 'ta anda diós alde iñ salbajia bezela jarri ahuntza! 'Ta han torri zin busti busti busti iñak biyek. Ni zea eondu nitzan, etxian, etxe zar hortan 'ta busti busti iñak biyek gainkaldeko atetikan, pla, sartu zin sukaldea 'ta... Busti busti iñak biyek eta nik: "Ahuntza ikusi al dek? Eta: "Bai, ikusi dut oangotik. Letxe erra man 'ute. Ba, hombeste hillabete kusi gabe 'ta halakusi ttut behintzat! San zun. 'Ta bestia: " Hoi harrapatu? (...)

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:47:10 - 0:49:50 (2' 40'')
Laburpena Ahuntza bilaka Goizueta inguruan. Nafar hizkera egiten. Toki izenak. Furtetako.

Auzolanean

Transkribapena

- (...) 'ta katua akatu 'ta kriston pena hartua harrek geo nik kasoik itten ez niyolako! Bai. 'Ta nik uan hortxe. Iatzik eta 'e ordun Altztxikitikan zea Aizaiñeiño, e! Aizaiñeiño bai! 'Ta geo...
- Behiyakin 'ta jongo zin.
- Bai, behiyakin 'ta bai. Geo gu hemen ya... Gu hemen ya fijo 'ta hemen torri giñanian ya, pues beti batzutan hara, bestin honea...
Ni 're hemen ibiltzen nitzan beti geo honea bizitzea ya torri giñanian, hementxe.
- Karo, haikin halako tratua ez zenun!
- Bai, bai.
- Karo.
- Bea 're honea geo Jose Luis 'ta igual tortzen zin, guk 'e zerbatte golpia genunian 'o gui launtzea 'o...
- Karo.
- 'Ta gu hara 're bai. Geo ya zeatuta geo 're...
- Bai,bai, bai.
- Hazita geo 're
- Hazita geo 're bai.
- Bata bestiy oso ongi izaten giñan.
- Bai. Len gaiña hoiy 're gehiyo itten zen, bata besteiy laundu 'ta, ez? Belarra (tartin) 'ta iatzeta 'ta...
- Belarretan 'ta iatzetan 'ta, bai.
- Lan haundiya zenin.
- Bai. Hoiy gaiña iatzia Aizaingo azpitikan kartzen zuten, Arlepoko (zubitatik) 'ta... 'Ta geo 're ni beti, beti hoiri launtzea beti joten nitzan, 'ta bea 're igual guegana, e!
'O sega bata bestiaiy 'o "sega zuen itxian sega hobiak dozte 'ta..." Batzutan Jose Luisena jon 'ta handik igual sega pare bat honea karri 'ta hurrungun hara eaman 'ta... Bai, bata bestikin geo tratatu itten genun.
- Karo, karo.
- Bai. 'Ta geo hementxe. Gu 're hementxe geo eurra karri ber bazen Penaiko zokoa 'ta, hola ibiltzen giñan. 'Ta iatzik eta 're...
Hemen bagenun mendiya, biño oandikan 'e garaiy haitan iatzia (...) pillatu in ber zen. Iatzi asko karri ber 'zaten zen 'ta Bein Berriko zokoa 'ta joten giñan iatzeta.
- Eun osua, 'ta han mendiyan?
- Bai, goizin jon 'ta atsalde erdirako 'ro... Bein Berriko zokotikan geo Zaldin...
Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:20:45 - 0:22:55 (2' 10'')
Laburpena Etxeberrira bizitzera etorri eta gero ere, Altzatxikikoekin auzolanean segitu zuten. Etxeberrikoek egurra Penadegiko zokotik eta iratzea Beinberriko zokotik ekartzen zuten. Iratze asko ekarri behar izaten zen. "Holaxe ibiltzen giñan, mendi zar habetan".

Harremanak aldatuz

Transkribapena

- Txaparreko ataian nola eoten zin emakumiak exeita.
- Ya.
- Jesus! Umiak jostatzen 'ta amak eta illunarreko prexkuran ataian exeita, hizketan. Oaiñ ez da iñor ikusten.
- Oañ ez da iñor ikusten.
- Hoi da.
- Ez, hoi ez.
- Saten dugu umiak, biño gaiñekuak 'e.
- Klaro, oaiñ telebisiyun 'ta.
- Hoi ba, telebisiyua.
- Urrutiko kontuk badakizkiu 'ta ondokuk igual ez.
- Bazterrrekuk ez. Bai, oain pasatzen dena: denak kanpoa jon ber izaten dute biajatzea 're, benga! Hainbeste anuntziyo itten ttuzte 'ta geo denak... 'Ta geo zer da 'ta, bertakuk, asko 'ta asko ikusi 're in gabik, ailletu 're in gabik.
- Bai, bai. Ondoko mendiyak izautu gabe 'ta.
- Mendiyak eta nahiz herriyak eta nahiz... Bertakuk... Hala da! Urrutira!
- Kanpoa jon berra hoi 'ta...
Nor Retegi Elizegi, Inaxi; Saizar Lopetegi, Lorentxa
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-074
Pasartea 0:40:45 - 0:41:40 (0' 55'')
Laburpena Lorentxak gogoan du Txaparreko atarian emakumeak eserita nola egoten ziren, berriketan, eta haurrak jostatzen. Orain ez da inor ikusten. Inaxik dio bidaiatzera kanpora joaten garela eta bertakoa ez dugula ezagutzen.

Auzotarren kontuak

Transkribapena

- 'Ta Potto Kizmillo?
- Kizmillo.
- Jo, gotzen nan zea, piko garaiyin hi, kriston borondatia zinen.
- Mariangatik 'ta hasten 'men da, Joxemiel...
- Harren ixtoiak kontatzen? Bueno, a ze parrak!
- Parrak?
Piko gaitza zinen 'ta beti pikuk ematen 'ta. Zin, anai-arrebak, zorriyaz betiak zikin-zikiñak. 'Ta ordun ze itten zun? Be txapelan jarri 'ta zeak pikuk eta: "Hala gaztiak jan, jan, gue... Hemen piko gaitzak", 'ta ematen zigun nazka bat,
zorri guziyak han saltoka eta pikuk han zeatzen...
- Eskuak 'e bai, zikin-zikiñak, buf!
- Zikin-zikiñak bai. Anai-arrebak zin. Etxe zar batin bizitzen zin.
- Haik 'e amakiña lapurtzen zitenen egurra 'ta gaiñekua.
- Bueno! Ene!
- Bai neska.
- Sua pixten zutenin itxian leihutatikan 'ta bazter guzitatikan kia atetzen ziyoten.
- Bai erra!
- Haik ixtoriyak, bai.
Nor Unsain Iartzabal, Domi; Arana Aranburu, Marijose; Manterola Arrieta, Maillolli
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-067
Pasartea 0:11:10 - 0:11:50 (0' 40'')
Laburpena Auzoko batzuen gainean; borondate onekoak ziren, baina zikinak egoten ziren. Pikuak eskaintzen txapelan, eta txapela zorriz betea. Hika.