Transmisio kulturala

Kontuak eta kantuak

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:53:40 - 0:55:20 (1' 40'')
Laburpena Aita aritzen zen kontuak kontatzen. Ttikiena belaunen gainean jarrita, kontu-kontari. Estrataburukoa laguna zuen Txarondoko aitonak, eta, biak elkartzen zirenean, haien kontuak eta kantuak! Marraka.

Mandazain ofizioa

Transkribapena

- ber dela.

- Zuek attakin ikasiko zenuten.

- Attakin ikasi.

- 'Ta harrek be attakin.

- Bai. 'Ta harek bea attakin 'ta.

- Karo.

- Geo pastak erdiyan izaten du arros gorri bat, erdi erdi erdiyan. Arros gorri bat 'ta arros harrek giyatzen du karga noa dun. Ezkerra 'ro eskui.

- A.

- 'Ta ez bazun xuxen xuxen beti beti bai, bai, askotan. Ez bazun xuxen kargatzen, mandua ez da ongi joten birin. Kontu in ber 'yo harek 'e!

- (...)

- Beti pausua bestia biño atzero mango 'u. 'Ta hua 're zea da manduantzako nekia da.

- Karo.

- 'Ta xuxen kargatzeko, berriz, aixo joten da.

- Karo, bestela mandua 're hondatu 'ro... Zea ingo litzake, ez?

- 'Ta pasta 're okertu itten da xuxen ez baa kargatzen.

- 'Ta polikiyo 're jon 'ta dena gaizki.

- Bai, ba, dena gaizki. 'Ta hoi maiña pixka 't itten da soka askatu pixka 't, 'ta karga tira pixka 't. 'O bestela harri koxkor bat jarri beste aiyekan 'o.

- Garrotia, garrotia (...)

- Garrotia?

- Estutzeko soka.

- A!

- Bai. Bai, garrotia estutu 'ta hua kontzeko zea izaten du, izena ikomandaiyua saten dugu izena, 'ta hua xintxilik han joten da 'ta harekin garrotia ttak kontu.

- Hua ze itteko.

- 'Ta garrotik 'e... Garrotik 'e muturra zabal uzten baiyozu, igual birian dijula larrak hartuko 'u hua 'ta mandua mendiyan amilka igual botako 'u! Biraxurrin betti amilka 'ta! Horreatikan gauza denak ahal baldin bada, aurreko muturra ahal baldin baa barrena beira. Dena barrenea beira. Horregatikan sate 'ut ba ber dela...

- Bai, akaso haik jartzen ai zaztela ez dakinak sango zun: "Biño ongi dembo pilla erra paste 'ute hok hau 'ta zea itten!" biño zerbattegatik izaki.

- Bai, biño zerbattengatik izaten da.

- Karo.

- Garrotik zea izaten zuten geo. Hor buelta 'ta geo xolua (...) sokarriya...

- Bai, garrotik 'e beti beiraka mendiyan. Arbolai beira beti 'ta garrotia 'ta

- (...)

- Bai, okerra ber da buelta mateko. Bestela bi muturrak igualak baia zakun kontra eziñ buelta manik aitzen da 'ta, okerra ber da.

- Bai, libratzeko.

- 'Ta han beira.

- 'Ta geo mutturrin kroxka ber du horrek ez korritzeko sokarriya.

- A!

- (...)

- 'Ta hua 're zeonek itten.

- Hoa geok itten genun, bai. Aixkoa eaman 'ta kusten banun "ei, (...) garrote politt bat do!" 'ta hoi moztu 'ta bat galdutzen bazen 'e bat beti itxian...

- Bat repuestua.

- Itxian beti iuki.

- Eukitzeko karo. Karo, hoi dena zuek hartu ber zenuten kontun. Jon 'ta eosi ezingo zen iñ!

- Ez, ez, ez. Eosi ez. Hoiy ez zen iñon izaten. Hoi geok in ber izaten genun.

- 'Ta eur ikatza zekin... Txondarra 'ta zekin itten zen?

- Eur ikatza guk hoben hobena aittu dugu...

Nor Elizondo Lekuona, Domingo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-082
Pasartea 0:47:40 - 0:50:30 (2' 50'')
Laburpena Aurrekoekin ikasi zuten ofizioa. Karga ongi orekatu behar da; bestela, mandoa gehiago nekatzen da. Kargarako pieza guztiak dauka bere betekizuna eta denak ongi jarri behar dira beren tokietan; mandoa amildu daiteke, bestela. "Geok in ber izaten genun". Garrotia. Enkomendayua. Beiraka. Okerra. Sokarriya.

mairuak, ola-etxea eta Zorrolako trena

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-076
Pasartea 0:12:10 - 0:14:40 (2' 30'')
Laburpena Amonak kontatzen zuen inguruan mairuak aritu zirela lanean, eta Etxeberri bera ola-etxe edukitzen zutela. Zorrolako trenbidea ondotik pasatzen zaio, errekaren beste aldetik. Joxek ez du gogoan tren hori, baina amonak ezagutu zuen. Makinista Altzatxikikoa zen.

Hikarako ohiturak aldatzen

Transkribapena

- Eta geo muttilakin zuka?
- Zuka... A, gu ez e! Gu hemen iturrioztarrak mutil 'ta neska guk hika.
- Guk oaindikan 'e hika seitzen dugu e, mutil 'ta neska.
- Gu auzoko zeakin beti hika eta Oiyartzunen baldin bazen jendia hika zakina 're, haikin 're bai. Oan, ez zakinakin ez, klaro. Bai, denak nola ez zakiten.
- Eta zuen nobiyukin 'o gizonakin 'o?
- Ez zuka.
- Hoi zuka. Hoiri zuka.
- Klaro 'ta geo hor itten da gal, klaro seme-alabai...
- Ez miño seme-alabana posible 'zu jarraitu igual-igual.
- Klaro, zuk itten 'zu.
- 'Ta honek 'e bai semiri. 'Ta Lolik 'e esan du, beak semiri 're bai.
Enkanbio, Lorenai 'ta zeakin...
- Lorenai eta Maitanei 're...
- Kosta itten yola hika ittia, 'ta semiri bai.
- Bai, hoi da.
- Bai, zeak... ohitturak.
- Ohitturak. Hoi ohittura da, bai.
- Oan, hoi berriz dena zea... pixteko zail xamarra do.
- Zailla, bai.
- Bai, mantentzia da zeana... mantendu ezkio bai, miñon galtzen ai dena, berriz, zailla.
- Galtzen ai dena zailla.
Nor Unsain Iartzabal, Domi; Arana Aranburu, Marijose; Manterola Arrieta, Maillolli
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-066
Pasartea 0:52:50 - 0:54:00 (1' 10'')
Laburpena Auzoan, neska eta mutilekin hika, baina senar-emazteen artean zuka. Hikarako ohitura hori berreskuratzea zaila da. Hika.

Iturriotz: hikaren tenploa

Transkribapena

- Mutillak bai eta guk ez. Bai e, nik uste dut gehiena Iturriotzen dela e.
- Bai hala saten da. Esayera hala da e. Iturriotzen.
- Geo gaiñea zea, burla itten zigutenen, zakarkiyan hitz eingo bagenu bezela.
- Ziki-zaka, saten zitenen bai.
- Hika 'ta tuka 'ta ez dakit zer 'ta hara oan, guk gorde!
- Hara oan gu.
- Azkenin.
- Beitu!
- Bai, bai beti hika 'ta tuka 'ta hitza zea... oso hizkuntza zakarra genula 'ta
beti hola aitzen zin 'ta hara nola din gauzak.
- Oaiñ berriz estimatu itten!
- Hoixen!
- (...) gaizki itten genula guk hika 'o.
- Oaiñ honea bizitzea torko dinak zer dia bertako gaztia 'o kanpokuk 'e torko 'ia ez?
- Hoi ez dakit, ez dakigu, zailla da. Zailla da jakiten.
- Kanpokua bai e.
- Klaro, proteziyokota torriko ttun hemengo jendia, porke Oiyartzunentzako delako. Bai, berrogeita hamabi dia etxebizitzak in ttutenak proteziyokuk
baiña beste garestiya hoita zein etorriko den... hoi zaillagua da jakittia.
- Hoiri hika guk nola ingo yogu ba?
- Eske konfintza ber da.
- Noski!
- Hemen bertakuk dinai ba ingo yogu hika, miño bestiri...
- Zailla.
- Zailla da.
- Relaziyua oso zuzena ber 'zu izan, hika...
- 'Ta gaztiai 're ze san zute? Neska gaztiai 're kosta itten zattuztela?
- Ez nik denai, baiña gertatzen dena da ikusten 'zu neskak ez dakitela zeatzen... hikan. 'Ta zuk igual hikan mintzatzen zea, biño beai ikusten yozu larrittua erantzuteko zea garaiyin 'ta ordun saten 'zu: "Zuka hitz eingo yot". Galdua ikusten zulako.
- Hoi da. Hoi bai.
- Eta zueri gurasuk hika ingo zizuten ba?
- Bai, bai.
- Bai.
- 'Ta zuek zuen seme-alabei ez?
- Bai, bai.
- Nik semiri bai. Alabai ez, alabai e'nau atetzen hola hika, tarteka hitz batzuk e.
- Bai, bai. Nik semia dut, 'ta horrei hika itten yot.
- Nik semiri bai, eta alabai gutxiyo.
- Kosta itten.
- Bai. Gehiyo itten zian... zuka gehiyo atetzen zian.
Nor Unsain Iartzabal, Domi; Arana Aranburu, Marijose; Manterola Arrieta, Maillolli
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-066
Pasartea 0:50:20 - 0:52:20 (2' 00'')
Laburpena Gehiena Iturriotzen hitz egiten da hika. "Burla itten zigutenan, zakarkian hitzeingo bagenuke bezala, ziki-zaka ta... Ta hara oain, guk gorde azkenin!". Hika.

Transkribapena

Nor Arbelaitz Sarasola, Rufino
Lehentasuna 3
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-048
Pasartea 0:04:00 - 0:07:00 (3' 00'')
Laburpena Bertsozaletasunaren transmisioaz. Lexotik Jose Mari Iriarteri jarritako bertsoak, 1954an. Izenak esan ditu. Lexotiren gainean.

Kazkazuriren ilobak

Transkribapena

- 'Ta ordun osaba hasi zen 'ta geo zui ze in zizun, 'ta geo zuk 'e afiziyua eukiki 'ta...

- Harrek 'e osaba bersolaiya zun. Zurkoko zea,

- Kaxkaxui.

- A...! Zurkoko zea zun? Zue osabak zun hua osaba?

- Bai.

- A...!

- Aman anaiyak. Amona, gue amonan anaiyak zin haik.

- Kantatuz hori ikasi iten zen? Itxian ikasi eta okasioa zenean...

- Amakin bat... Sozidadin 'ta amakin bat kanta kantatzen genun hor (...) difuntuk eta.

- Biño harek berezkua zun bertsua, ez?

- Zeiñek?

- Osabak, osabak.

- Antoniok eta.

- Zurkokua, berezkua, bai.

- Haik beák berriyak itten zittuzten.

- Haitakuk azkenekuk jarriyak dia, zea... Bersuk baia "hamazazpi urtetan in nuen segida, neska gazte guztiak neroni begira, lurrik ikuttu gabe, gorputzari jira, orduko harrokeriyak asentatu dira." Hoik dia hain anai batek handik jarriyak, Ameriketatikan. Sei berso dia hoik.

- Bai, hoi jasuk 'ttute. Hoi bai, Lekuonak eta jasuk 'ttute.

- Lekuona honea torriya da behiñ biño gehiyotan, tortzen zen bersuk zeatzea. 'Ta hola papera denetatikan. "Hoik gorde iñ, e! Hoik jaso hoik, hoik asko baliyo 'ute 'ta!"

- Bai, bai.

- Bai, haik estimatzen zittuzten gauza hoik erki, Lekuonatarra hoik. 'Ta gaiñekun, zea... Hola jasotzeko 'ta bai, biñon torriyik eta ez al... ez al 'zute?

- Nik ez dut etorriyik. Geu lengusua zen, frantsesa...

- Etorriya badu... Andriai erritan hasten denin etorri ona...

- Frantsesa, horrek izautu zun, biño Joxe Mari frantsesa, hua bersotan...

- Hua bersotan plazan 'e atetzen zen hoa.

- Hua bersotan plazan pito baliyo ez zuna ordin. Atea izandu da, biño...

Nor Arbelaitz Sarasola, Rufino
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-041
Pasartea 0:48:00 - 0:50:00 (2' 00'')
Laburpena Rufinoren osabak bertsolaria zuen osaba: Kazkazuri. Ameriketatik Kazkazurik jarritako bertso ezagunak aipatu ditu, baita zati bat kantatu ere. Bertsolari batzuk aipatu ditu: Uztapide, Frantsesa.