Orokorra

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 2
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-086
Pasartea 0:04:00 - 0:06:00 (2' 00'')
Laburpena Iloba Melillan soldadu zegoela izan zen Tejeroren estatu kolpe saiakera. "Sentimentu bat ematen zin". "Gue eskutan haziya".

Senarra, zinegotzi

Transkribapena

Nor Pagadizabal Artola, Frantxiska
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-085
Pasartea 0:04:20 - 0:06:00 (1' 40'')
Laburpena Senarra, Manolo Iriarte, zortzi urte aritu zen zinegotzi. Mendiko gaia eramaten zuen. Gauean oso berandu etortzen zen udaletxetik. Frantxiska afaltzeko zain egoten zen, suaren aurrean, logaletua. "Auskalo nola ibiltzen izango zin". "Enpu inta atera giñan".

Fede handia

Transkribapena

- Nik saten dut: Nik posible banuke 'o aldexio banuke eunero jongo nitzake Altzibarko mezeta.
- Igandero telebistan aitzen du.
- Zelaiburuko Joakiñen... Zelaiburuko Martxeli eta Joakin... Joakin?
Eunero joten da Altzibarko mezeta. Eunero! Andria ez da joten miño gizona? Eunero joten da. Andria ez, andria ez miño hua bialtzen du. Eunero joten da hua mezeta. Ni bai pozik! Eunero jongo nitzake Altzibarrea. Jesus, jesus! 'Ta meza jartzea 're norbaittei...
- Leno 're gaztia ziñala seitako mezeta joten ziñan eunero...
- Bai, jesus. Iandero!
- Iandero?
- Iandero. 'Ta zea... Azkeneko... 'Ta beti gustatzen nau hola izaunantzako 'ta senidintzako... Oaiñ 'e hortxe dakat pronto jarriya hiruntzako. Zea... Lehengusua, Inaxin gizona Xebaxtian eta be semia Anjel Mari bi eta Pepita bestia hoik hiruak segidan hilak dia
eta hairi eman dirua han jartzeko 'ta jartzeko 'ta ez dute aittu nahi haik: "Bai zea apaiza zea" ez dakit zertik bakit zertik eta (...). Azkena jarri nittun nik hointzako (...). Palaziyoko Karmenentzat 're jarri nun 'ta bestia ez dakit zein zen, ezauna behiñ piñ.
Posible ez nik dirua ematia 'ta neonek jarri han mezak 'ta. Portuberriko Joxepa 'o Xixili 'ta hoik hartzen zittuzten diruak eta hiru meza san niyonin, hiru meza nittun jarri berrak eta: "Anttoni, asko balio dute e". Leno bostehun peztan izaten zin mezak, enteintzen,
bai, 'ta oaiñ milla pezta patu ber ttuzu. Bai 'ta, san niyon... "Anttoni asko patu ber ttuzu e. Millana pezta baliyo dute" san zin, "Ba, igual da. Ez ttut eunero jartzen 'ta", "Bai, bai, jarriko ttugu, jarriko ttugu" (...)
Azkeneku hoikentzako jarriya dut dirua eta e'naz moldatzen jotia. Bai. Ez da nahi izatia bakarra aski! Bai, ze uste zu zea... Hara joteko. 'Ta oaiñ gaiñea sei t'erditako illuna da 'ta zazpitan da meza ez?
- Sei t'erditan 'o ez dakit ze... Sei t'erditan.
- Belauna a... Beti eroitzeko beldurrak, klak 'ta klak. Oain 'de hara hemen bat... Bi... 'Ta hemen tobillo 'ro zea hoi; hemendik honeaiñokua. Zurmillua beti aurrea itten naulako,
beti eroitzeko beldurrak. Guk eroi eta miña hartzen badugu azkenekua! Miño nik ez dakat penik iñoa ez joteko, hiltzeko 're nik ez dut hiltzeko penik. Ezta pentsatu 're... Mundu honetatik ikusteko, errak ikusiyak ni! (...) ¡A la mierda por ahí! Zertako? Pakia.
'Ta gaiñea saten dut erretzia nahiyo nukela, 'ta Ferminak eta askok saten naute: "Nazka maten nau aitzia 're erretzia" sate 'ute. Behin erre ezkio sekulako garbitasuna. Eta bai eta hil, hiltzen ganian...
- Rarua da Anttoni, zu zan klasikakin...
Nor Andalurria Urrutia, Anttoni
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-084
Pasartea 0:47:00 - 0:50:00 (3' 00'')
Laburpena Oso kristau fededuna da Anttoni. Ahal izango balu, egunero joango litzateke mezara. Joandakoen alde kandelak eta mezak jartzea gustatzen zaio, baina gero ezin du joan, erortzeko beldurrak ibiltzen baita beti. Ez du hiltzeko penarik, munduan nahikoa ikusi duela eta. "Ez ga moldatzen jotia, ez ta nahi izatia bakarra aski". Zurmillua.

Elizako betebeharrak

Transkribapena

- 'Ta konfesatzea jonta 're pizkorrena aurrea 'ta! Han Serora 'ro, emakume 't biltzen zen 'ta "aizu, zu zea, ni hau biño lenuo naz ni 'ta" beno, harek besotik heldu 'ta jarri aurrin 'ta hua 're moldatzen.
- Eta apaizak zein zin ordun?
- Apaiza...
- Don Antonio.
- Don Jose...
- Don Jose ez. Hau ez ordun. Don Jose Bergaetxe ez. Don (...).
- Ez geoztik geo.
- Geoztik. Don Antonio 'ta, Don Pablo 'ta, Don Juan 'ta.
- Don Juan 'ta Don Jose Luis.
- Don Jose Luis.
- Don Jose Luis tortzen zen. Bazen beste bat, Don Eustakio. Gaixtua zen arront. Harrei lurrin harri koxkorrak billu 'ta han belauneko jarrazi 'ta... Hua gaixtua zen. Biño Don Jose Luis 'ta hoik, ez, hoik pranko gizon onak zin.
- Don Jose Luis zea beti, "zuen txerri tokiyan bauk Jangoikua 'ta..." hola, dena holaxe.
- Bai.
- Gizajua!
- Ez zea 're joten giñan libreta 're. Astian pezta bat 'o ez dakit ze jartzen genun.
- Hillin, hillin ez al zen izaten, hillin pezta 'ro?
- Hillaetin pezta 'ro, hillaetin 'ta... Joten giñan 'ta be esplikaziyua itten 'ta gu berriz, esplikaziyua alde iñ nahi handikan 'ta. "Hi txikito, Jangoikua non duk?" " Leku guzitan!" "'Ta zuen txerri tokiyan 'e ba al duk?" "Ez, guk ez dugu zerri tokiyik!". "Beno, ongi ziok!"
- Jo, erra. Konfesatzea jonta ez zenuten pekatu haundiyik izango, Domingo?
- Konfesatzea, konfesatzea jon 'ta, behiñ 'e pekatua san ber, zer zen, pekatua zer zen 'e ez genekigun, biño... "Amai erritan 'ta amak sana in nahi ezik 'ta."
- Maldiziyon bat 'o beste 'o... Hola.
- Zerbatte barrenin saten zun 'ta salbe bat errezatzeko 'ro 'ta. Geo harek gurutzia eskukin itten zunin, ordun martxa! Poza erra bai ordun!
- 'Ta hara 're oiñez, kalea, ez?
- Oiñez, hoixe! Ordun ez zen kotxeik eta deus 'e.
- Dena oiñez.
- Oiñez.
Nor Elizondo Lekuona, Domingo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-082
Pasartea 0:13:10 - 0:15:20 (2' 10'')
Laburpena Konfesatzera joan, eta azkarrena, aurrena. Apaiza batzuk gaiztoak ziren; besteak, hobeak. Libretarekin ere joaten ziren; pezeta jarri behar izaten zen. "Hua gaixtua zen arront". "Pekatua zer tzen ez genekigun miño".

Aierdiko eskola

Transkribapena

- Eskola Aierdira!
- Eskola Aierdira 'ta han 'e maixtra zea genun, kastillana. Esku batin bihatza bakarra zun, biño bihatz harrekin erki kontzen masailla! 'Ta kontuk eta hizketan ustegabin 'ta, etorri 'ta kontu bihatz motz batekin 'ta bestikin ta, ta ta ta... Ixillik!
- Bai makillakin 'e! E? Makillakin 'e! Harrek makillakin 'e jotzen zun, e!
- Makilla uste 'ut zea, bihatzak elkarren onduan jarri 'ta jotzen zula 're, uste 'ut jotzen zula, e!
- Baita buruan 'e!
- Ordun kazkako mordoska jasuk!
- Bai, leno maistra 'ta maistran 'ta mendin bizittu ga leno. Uan berriz, aldrebes.
- Uan aldrebes.
- Uan... Kutxilluk atetzen 'ute ume kozkorrak eta...
- Oain maisuk beldurrak!
- 'Ta ño! Hau 're...
- Ez, hoi 're...
- Hau 're ez da gauz iokiya e! Lañeza gehiyei 're...
- Bai, lañeza punttua eyote kontu 'ta! Hua gehiyeiya 'ta hau gehiyeiya
- Bai, hoi da.
- Horrei kontu ber ziyoten 'ta ez baiyote kontu!
- Ez. Batetik bestea in du 'ta! Karo, oaiñ hoi atzea itten zailla! Bai, bai. 'Ta harek kastillanua zen, 'o euskeraz bazekin...
- Kastillana zen.
- Ez zekin eskuaraz.
- Eskuaraz ez zekiyen.
- 'Ta nongua zen hua?
- A! Ez dakit nongotarra izango zen hua.
- Hua ez dakit nongua zen.
- 'Ta lo 'ta non itten zun?
- Hor ba, hor.
- Hemen, hemen, eskolan. Hor hiru bizitza bazin leno.
- Ez, bi, bi hemen. Bat maestrana 'ta bestia zeana.
- A bai. Joxepa 'ta bestia zea Txampaiñe bestia. Bi bizitza bazin bai.
- Oaiñ 'e bai, oaiñ 'e Jesukristo bizi den hauzku hoi, hoi herriyana da.
- Hor biziko zen maixtra!
- Hortxe.
- Eta bian eskola?
- Bian eskola.
- 'Ta mordoska...
- 'Ta eskolan... Eskola illunaarretan tortzen zen apaiza, 'ta zea itten zun, zinea, zinea bezelakua botzen zun. Zean, paetin jarri zea, maindire zui bat 'ta gu hor lurrin eseita 'ta hautsa 'ta
gu hautsakin aztarka 'ta hautsa arrotu itten 'ta geo guri beira jarri zeakin, tele, zeakin... Apaatukin 'ta gu kieto ixi ixillik, kieto geldi geldiik. Eta apaizak ez iertzen. Biño apaiza beste aiyeka botzen ai zela, zea, holoko santo 'ta haloko santo, 'ta bai gu santua lurrin aztarka, oilluk bezela.
- Kaso pilla erra itten zeniyoten!
- Bestela kastiguk ikara maten baizuten!
- 'Ta hua illunabarrin tortzen zen! Illunabarrin?
- Arratsaldin.
- Arratsaldin.
- Bai. Eskola atetzeko punttaran 'o.
- Hoi ez al zen astian behin izaten?
- Astian behin tortzen zen.
- Ostiala izango zen. Ostialetan.
- Ez dakit ze eunetan tortzen zen.
- Ostiala uste 'ut zela.
Nor Elizondo Lekuona, Domingo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-082
Pasartea 0:10:00 - 0:12:50 (2' 50'')
Laburpena Eskolara Aierdira joan ziren. Maistra kastillana zuten. Esku batean behatz bakarra zuen, baina harekin ederki kontzen zion masailari. Aierdin bertan bizi zen. Eskolara apaiza etortzen zen zinemarekin. "Holako santo eta halako santo ta... bai! guk santua lurrin aztarka, olluak bezela". "Bihatz motza harrekin ta-ta-ta". "Lañeza geyegi re". Aztarka. Punttaran.

Batzokiak kendu

Transkribapena

Nor Harregi Agirrezabala, Xabier
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-080
Pasartea 0:40:20 - 0:42:40 (2' 20'')
Laburpena Gerraren aurretik, baziren Batzokiak. Gerraren ondoren, frankismoak bereganatu zituen. 'Zirkulu' bezala ezagutzen zen etxea, esaterako, gerra aurretik Batzokia zen. Gero, frankistek hartu zuten eta 'Circulo Carlista' deitu zioten -handik hartu zuen izena-. Gero, 'Frente de Juventudes' izan zen, eta, ondoren, 'Acción Católica'. Pikabene jauregian, dotrina ematen zen. Gerra garaian, tropak egon ziren eta bertako jabeak alde egin behar izan zuen.

Karlista edo nazionalista

Transkribapena

Nor Harregi Agirrezabala, Xabier
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-080
Pasartea 0:38:50 - 0:40:20 (1' 30'')
Laburpena Garai hartan ez daki zein alderdi izango ziren, baina orduan denak karlistak edo nazionalistak ziren. Ezer egin ez zuen jendea atxilotu zuten gerran. Oraingo gazteak gauzak ongi jakin gabe aritzen dira kritikatzen.

Transkribapena

Nor Harregi Agirrezabala, Xabier
Lehentasuna 2
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-080
Pasartea 0:04:45 - 0:07:50 (3' 05'')
Laburpena Bertakoak ere gehienak maizterrak ziren. Etxea zenbatean erosi zuten. Estankonean nor bizi ziren. Juantxonea (Bakeronia), Xubirinia, Xepeinonia... Kaleko etxeen izenak.