Hiztegia: I

iakutsi. Nagusia. Erakutsi, irakatsi. 🔀 Enseñar, instruir.
iatze, Iatzia. Izena. Iratze. 🔀 Helecho.
ibai, Ibaiya. Izena. Ibai. 🔀 Río.
Ibarre. Toponimia. Ibarrekuk.
iel. Adberbioa. iel. 📄 behorra edo astemea arreske 🔀 estar en celo la yegua o burra.
ihartu, Ihartua. Adjektiboa. Ihartu. 🔀 Seca/o.
ikara, Ikara. Izena. Ikara, beldur. 🔀 Miedo, pavor, pánico.
illuntzin. Adizlaguna. Ilunduta, ilundu zuenean. 🔀 Al anochecer, cuando oscureció.
iñaurkiñ, iñaurkiña. Izena. inaurkin. 📄 Belar zakarra(iratzea, orbela eta antzekoak) behiari lotarako jartzen zaiona eta baita gorotzetarako erabiltzen dena ere. 🔍

Maria Jesus Enbil Urdanpilletak aipatzen duenez jateko ere jartzen zieten behiei.

.
iñaus. Adberbioa. iraus. 📄 Ahardia, txerri emea, arreske edo araldian. 🔀 cerda en celo.
inpun, Inpuna. Izena. Betekada. 🔍

Beste hiztun baten lekukotasunean, "enfu" jaso dugu. Janariarekin edo edariarekin betekada hartu dela edo esan nahi du.

OEHn "enpu" forma dokumentatzen da testuetan.

. 🔀 Hartazgo, panzada.
ira in. Nagusia. Igeri egin. 🔀 Nadar.
Iraurtza. Toponimia.
irazbidia. Izena. Irabazpide / Ogibide. 📄 Dirua irabazteko bidea. 🔀 Negocio / Oficio.
irraako, Irraakua. Izena. Elkarri lotuta egiten den dantza. 🔀 Bailar un baile "agarrado".
irriyo, Irriyua. Izena. Erreka. 🔀 Río pequeño.
Irun. Toponimia. Irun.
Iruñarrene. Toponimia. Kontzejutxiki.
ituizur, ituizura. Izena. itaxur, itogin. ittuxura 📄 Ura tantaka erortzen den sabai edo teilatuaren gunea; tantaka erortzen den ur hori bera. 🔀 gotera. OEHren arabera gure inguruneko aldaera propioa da..
Iturriotz. Toponimia. Iturriotz.
iuki. Nagusia. Eduki. 🔀 Tener.
Iurritako. Toponimia. Iurritako.
ixkiñ, Ixkiña. Izena. Izkin, bazter, kantoi. 🔀 Esquina.
ixtu, ixtua. Izena. listu, txistu, tu. 🔀 saliva.
iya, ihi. Izena. ihi. 📄 Ingurune hezeetan, erreka bazterretan, sortzen den landarea. 🔀 junco.
iya ailletun. Adberbioa. Iristear. 🔀 Estar al llegar.
iyeru. Toponimia. Igeroa.
izaki. Lokailua / Juntagailua / Menderagailua. zen eta. 📄 -ki atzizkia, aipamen baten ondorio gisa erabiltzen da. 🔀 ya que era....
izan ber. Nagusia. Izan behar. 📄 Herriko zaharrek "omen" partikularen ordez erabiltzen dute. 🔀 Debe de ser, debía de ser.
izandu. Nagusia. Izan. 🔀 Ser.
izi, Iziya. Izena. Izain. 📄 Odola xurgatzen duten uretako animaliak. Gaixotasun batzuk sendatzeko erabiltzen ziren: gaixoari odola kentzeko. Garbitzeko: surtako hauetsetan jartzen ziren eta odol guztia botzen zuten, berriro ere berrerabiltzeko. Oso estimatuak ziren eta ordaindu egiten zituzten erietxetan. Erreketan egoten ziren: bi koloretakoak ziren, batzuk onak, besteak txarrak. Ohitura zen, sos batzuk ateratzeko, erreketan bilaka ibiltzea. 🔀 Sanguijuela.
izter-txoko, izter-txokua. Izena. iztondo, iztai, iztarte. 🔀 ingle.
izua eman. Nagusia. Izutu arazi. 🔀 Aterrar, producir terror.