Kontrabandistak

Kontrabando kontuak

Transkribapena

Nor Elizondo Lekuona, Domingo
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-083
Pasartea 0:33:40 - 0:34:50 (1' 10'')
Laburpena Kontrabando lanetan, ardiaren marraka egiten zuten abisua emateko. Domingok ikusten zituen kontrabando lanetan, baina bera ez da ibilia. Gogoan dauka batzuk harrapatu egin zituztela, baina, guardia zibila euskalduna izaki, barkatu egin zituen. Toki izenak.

Kontrabandoa

Transkribapena

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:52:50 - 0:55:00 (2' 10'')
Laburpena Kontrabandoan ere ibilia da Joxe. Galtzarrieta inguruan txakur bat atera zitzaion; Guardia Zibilena zen. Kontrabandoan eta horrelakoetan ibili beharra zegoen sosa atera nahi bazen, lantegietan diru gutxi irabazten baitzen garai haietan. Burnaizta, Galtzarrieta... toki izenak.

Kontrabandoa: zer pasatzen zuten

Transkribapena

- Bai, e'niyun azaldu. Nik in ttuten biajitan sekula 'e zitten tokatu ezerre. 'Ta hara jon 'ta 're han utzi itten genittun guk, geo hurrungo eunin lanea jon ber genula 'ta utzi 'ta geo hok geatzen zin batzuk han kargatzeko, kamiona kargatzeko,
miño nik suertia izan nin bai. Itxea entreatu ordu 'ta sekula ezer izandu gabe. Ez.
- Guk toki frankotan bai. Guk paketik sartzen genittun. (Xouta) Beste sagardotegiya hoi zer zen? Denin sartzen genittun.
- Txipiberrik zea jarriyak, hor goiko muntu 'o utzi 'ta alde itten genittin guk 'ta geo beak gordetzen zittun nomaitte, Txipiberrik.
- (Txipiberri) ez zen sekula harrapatuko.
- Bai, bai, ibilera... Ibilera trixtia.
- Patzen 'de txintxua zen Txipiberri, bestia ez. Horrek dena ondo patu itten zin. Gue Gurutzezarren taberna zola, gu bi anaiak deitu:
"Torri honea torri. Han nola azkena eaman genun txekorra? Hua patuko 'izutet". Txekorra... tratukin ibiltzen zena baizen gizona hoi 'ta txekorra patzen aiko bazizun bezela horko biajia patzen zigun. Gu kontentu!
- Harrek patzen zun zuzen aski, gizajuk!
- Bai, hua zintzo patzen ziken harrek!
- 'Ta gaiñekun ze ibiltzen ziñazten, ganaukin 'e bai 'o paketekin bakarra?
- Paketia.
- Ba, zaldi 'ta hoik 'e bai.
- Puntilla 'ta kolonia 'ta... 'Ta geo burniya 're bai asko.
- Despertadoriak eta...
- Despertadoriak 'e bai, miño automobilan piezak 'e asko e.
- Kubiertak 'ta. Guk ibilli ez ttugunik ez da.
- Dena falta zen gauza hemen.
- Gerra 'ta geo hemen zea ez? Fabrika eta ez zelako ez?
- Eskasiya, dena eskasiya zen 'ta.
- Ardi-larruakin jon izandu ttuk batian. Txipiberrin zen haik. Ardi-larruak, hemendik Frantziara pasa izandu tteu.
- Bai e?
- Bai, bizkartan nik ardi-larruak eaman izandu ttit, zeaño, San Antoneño.
- Bai, bai.
- Miño gaiñekun, gehina, karri?
- Bai, bai, honea karri.
- Hara bialdu itten al ttun ba gaiñekun deuse?
- Biaje bat in genula.

- Ya, ya. Biño beste gauzikan ez?
- Ez, ez, besteik ez.
Nor Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juanito; Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Mitxelena Aranguren, Santos
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-061
Pasartea 0:42:50 - 0:45:00 (2' 10'')
Laburpena Santos ez zuten behin ere harrapatu; zortea izan zuen. Batzuek zintzo ordaintzen zuten, eta besteek, ez. Zer ibiltzen zituzten: puntillak, koloniak, iratzargailuak,... Automobilaren pieza asko. Ardi-larruak ere bai, Frantzia aldera. Baina gehiena handik hona. Hika.

Kontrabandoa: ibilbidea

Transkribapena

- 'Ta kontrabandun zein zazte ibilliyak zuetatik?
- Hok biyek zin.
- Guk fuertin giñan, gu giñan balintinak eta joten giñan zeara, San Antona.
- San Antona paketi billa.
- Han puska hartu, hogeita hemezortzi-berrogeiko puska hartu, 'ta martxa lua ezin kontuik, itxea. Eun argiz ezin alleituik honea, San Antondikan.
'Ta goizin lanea, berriz, bate loik in gabe. Loale errak bai pasa, bueno!
- Hire 'e, Diurtxio?
- E?
- Hire bai?
- Nik zakotia hartu...
- Tornolan barrena ibiltzen ziñazten 'o hemendikan biria bazen?
- Gu hemendik, hemendik.
- Menditikan.
- Hemendikan.
- Bai. Miño bire bat miño gehiyo zin.
- Ez dugu beste bireik ber, ezta birian jon ber. Beti toki xarretik, biria ez.
- Tornola aldia hartatik beste kuadrilla ibiltzen zen.
- Hok iyotzen zin San Antondikan kanaletikan Azpeitiko itturrira 'ta handikan...
- Pikoketako biria hortatikan 'ta...
- Pikoketako inguru hortatikan...
- Miño beti bire txarretik torri ber. Guardia Zibillan beldurrakin.
- Guardia Zibillai eskapo. Guardia Zibilla eozeiñ lekutan eoten baizian 'ta haik zeatu 'ta...
- Altzi aldea, Altzira.
- Zebaittetan illuna 'ta piñoira sartu 'ta ikusten ezerre 'ta aski... Paliza errak hartuak bai hor, bueno!
- 'Ta entregatu non itten zenuten? Pasaian 'o hola?
- Ez, honeaño. Entreatu.
- Entreatu lendabiziko hemen, eun batian, hemen inguru hontan utzi noimatte. 'Ta geo, hurrengo illunaarrin hartu 'ta hemendik Gaintxuixketa, 'ta han kamioiya kargatu.
- A Gaintxurizketan.
- Gaintxuixketan kamioia kargatu. Miño bi etapatan itten genun, 'ta hogei duro jornala aindu, 'ta batzuk patu zigun miño oaindik azkenekuk kobratzekuk ttugu.
- Paketik galdu zin 'ta denak...
- Kulpa guk.
- Guk jorraa pilla bat iñak 'ta sosik gabe geldittu 'ta ixil-ixilik eon behar,
kontrabandu asuntukin...
- Ezin iñone zea iñ hoi.
- Ez zon denuntziatzeik hoi.
- Harrapatu al zizuten noizpatte? Elkarrekin ibiltzen al ziñazten?
- Bai, bai, paketik kendu 're.
- Elkarrekin ibiltzen giñan bai.
- Kendu zin hor, pakete mordua kendu zin Lazkamoko zea hortan. Ni han eoten nitzan, kamionan zai, harrobiyan lana itten nun nik 'ta illunarrin geatu 'ta, banekin ze ordutako torko zin, jakitzen nun, hemengo kuadrilla, hok eta paketekin jon berrak.
Hala joten zin. 'Ta ni eon 'ta han non 'ta tiruk: "Ostia", tiruk aittu nittun 'ta torri zen txoferra 'ta: "Dios, tiruk aittu ttit motel, tiruk", "Ze tiruk?" Gau giro txarra zeon, redios: kazkarra 'ta egualdi txarra. "Bai, nahi nike gaur beste haunbeste pakete balia, emango nittike gustoa",
egualdi txarra nahiyo harrek eta "Etzekit ba" 'ta ez tortzen 'ta ez tortzen paketik 'ta "Redios, beirok 'e, tiruk izango ttuk han e, tiruk izango ttuk han" 'ta "Hoi trenak itten dik, tran-tran, soiñu hoik" 'ta bai! Paketik kendu!
- Ni gaba hartan e'niyun han.
- Pranko suertia izan yun.
Nor Galdos Arbide, Faustino; Galdos Arbide, Juanito; Aranburu Lekuona, Tiburtzio; Mitxelena Aranguren, Santos
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-061
Pasartea 0:39:40 - 0:42:50 (3' 10'')
Laburpena Tiburtzio eta Santos kontrabandoan ibiliak dira. San Antondik -Lesakatik- etortzen ziren, kanaletik barrena. Bi etapatan egiten zuten: lehendabizi Gurutzera eta gero Gaintxurizketara. Paketeak kendu izan dizkiete. Hika.

Goierriko kontrabandista

Transkribapena

Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-026
Pasartea 0:14:10 - 0:17:10 (3' 00'')
Laburpena Tornola aldean kontrabando mugimendu handia izaten zen. Karga bila etorri eta beren baserri ondoan kotxea sartuta gelditutako dexente izan ziren. Hauetako bat Goierri aldekoa.

Gazteak izaki

Transkribapena

Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-025
Pasartea 0:57:00 - 0:58:30 (1' 30'')
Laburpena Hainbeste urtean kontrabandoan ibili eta bitan bakarrik harrapatu zuten Erramun. Zorte handia izan duela dio. Lan arriskutsua zen, baina dirua ateratzen zen. Ihesaldi ederrak ere egin izan zituzten, baina orduan, gazteak izaki.

Kontrabandoaz

Transkribapena

Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-025
Pasartea 0:37:00 - 0:40:40 (3' 40'')
Laburpena Errodamendu eta broka asko pasatzen zen kontrabandoan. Gau-lanean ibiltzeko, karga bulto pixka batekin nahiago izaten zuten. Gehiena ekarri egiten zen, eraman baino gehiago. Gerra garaian industria galdua zegoen eta kanpoko materiala hobea izaten zen. Aduana libratu zenean bukatu zen kontrabandoa.

Kontrabandoan harrapatu

Transkribapena

Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-025
Pasartea 0:27:10 - 0:29:30 (2' 20'')
Laburpena Kontrabandoa kamioira kargatzen ari ziren batean, guardia zibilek harrapatu egin zituzten. Gerora susmoa izan zuten kamioilariak berak ekarri zituela barruan. Izan ere, kamioilariari ez zioten kasurik egin eta kargatzen ari zirenei hasi ziren tiroka.

Kamioia kargatzen

Transkribapena

Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egin gabea
Zinta OIA-025
Pasartea 0:22:30 - 0:27:10 (4' 40'')
Laburpena Paketeekin mendian ibiltzeaz gain, kontrabandoa kamioietara kargatzen ere ibili izan da Erramun. Aski azkar egin beharreko lana izaten zen. Kamioia etorri, paketeak tira barrura eta alde. Lintzirin inguruan egiten zuten lan hau. Behin justu ibili ziren, guardia zibila gainean zutenean ihes egitea lortu bazuten ere.