Gerra ondoren

Garia entregatu beharra; estraperloa; errotak itxita

Euskara galarazia

Transkribapena

-Gue arreba difunta Flaxida, Lezon zena. 'Ta gue beste arreba Doloex, Errentiyan dena. Biyek zerbaitte kompra ittea Donostira. Donostiyan ben zerbaitte izango zuten.
Arropa 'ro ez dait zer. Ittea 'ta, trolebusin sartu 'men zin Errentiyan. Biño gerra ondorian 'o hola. Gerra ondoria, ez dait cuarentayuno 'o ze izango zen.
'Ta hala, biyek arguyu arguyun 'men zijuzten 'ta sartu 'men zin hor birian numbaitte Herrera aldea 'o Pasaiy aldea hor bi gizasme.
'Ta bat aurrin muturrin geldittu 'men zen, 'ta bestia atzea jon 'men zen 'ta. Haik ez 'men zin bat 'e konturatu 're 'ta. Haik biyek euskaaz taka, taka, taka 'ta segi ben zea arguyun!
'Ta gue Flaxida hau 're hizketa zea xamarra zun, klaro xamar hitzeitten zuna. Biño ben kontuk, itxeko kontuk, 'ta hau 'ta bestia 'ta.
Taka, taka, taka torri 'ta bizkarrin jo 'ta faborez españolez hitzeiteko e! San 'men ziyon, beira beira, muturra beltz-beltzakin. 'Ta españolez hitzeitteko faborez.
Biyek kortatuta utzi 'men zittun, bi ahizpak. Xil, xil, xilik jon 'men zin Donostiño.
-Ordun izan 'e...
-Polizikuk 'men zin, polizikuk. Paisano.
-Sekretak.
-Bai, sekretak. Bai, bai.
-'Ta ez zuten iñon 'e uzten euskeraz hitzeitten?
-Ez, hor bi hoitan 'ta ez. Gaiñekun bai. Biño geo jarri zen Pranko 'ro. Biño ordun gerra ondori hartan ez zen bromik e!
Ez zen bromikan ordun, ño! Jendia...
-Eskolan euskeraz eakutsiko zizuten ba? Len attatu ttuzun hoik eta.
-Ez kastillanoz.
-Kastillanoz?
-Hemen bai dotriña 'ta zea biño. Beitti Aierdi 'ta hoitan dena kastillanoz.
-Bai.
-Bai, biño zuek hemen?
-Hemen euskaaz.
-Euskaaz.
-Euskaaz, hemen kastillanoz hitzik ez genekiun guk.
-Hoi ba.
-Hitzik 'e. Ez genekiun. Guk ikasi genun zea pixarra, erdaaz pixarra. Ez dakit deus 'e ikasi genun biño, pixarra hemen soldauk honea torri zinin. Trabajadorik 'ta torri zinin, orduntxe.
-Berrak, berrak.
-Berrak, bai. Pixka 't. Bai, gue amak 'e bat 'e ez zekin. Bai, hua 're Leitzan jaiyo 'ta haziya 'ta han 'e nola ikasiko zun erdaaz. Bueno han Naparru aldea gehixio hitzeitten da bai erdaaz.
Biño, han ez, Leitzan 'ta ez. Hor euskara gehiyo itten da. 'Ta geo harrek 'e soldauk honea torri zinin haikin aitzen zen pixka 't 'ta ikasi zun pixka 't gue amak 'e. Bai, ikasi zun 'ta.
Hantxe, mixeiya.
-Denin, denin.
-Denin zerbaitt 'e, bai 'ta. Holaxen!
Nor Irazu Apezetxea, Erramun
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-023
Pasartea 0:58:30 - 1:01:10 (2' 40'')
Laburpena Gerra ondorenean ez zuten uzten euskaraz hitz egiten. Bere bi arrebei pasatutakoa kontatu du: euskaraz hitz egiten zihoazela gizonezko batek erdaraz egiteko esan zien. Gero konturatu ziren polizia paisanoa zela. Tornolan, eskolan ere, euskaraz aritzen ziren. Gerra bukatu eta gero ikasi zuten zer edo zer gaztelaniaz, errepidea egiten ari ziren soldaduekin.

Aranon errota irekita

Transkribapena

- Gue gaztiak 'e ez 'ttezela, gerrik ez zatela kusi!
- Ez.
- ¡Eso es horrible!
- Hoi azkenekua!
- Guk ez. Guk han Aranon pasatzian igandia izango zen. Bai, igandia, bai. 'Ta tropak, heldu ziala Goizutatikan, zea Aranoa. 'Ta gu hantxe beldurrak airian!
Denak kamiyoz kamiyo ikaragarrizko falanje 'ta Naparroko zea hoik izango zian... 'Ta plaza. 'Ta plazan hantxe jendia, denak (txil-txillik) 'ta Urumiakua zen, Txillitana, mutilla fana... Semia. 'Ta harrei bakarren batek zita sartu ziyon ba, e? Hura han zela.
Eta geo zeatu zian, sartu zian eta hoi "¡arriba los manos! 'Ta han detenittu Txillidana. Geo libratu zuten, e? Klaro, biño bakarren batek zeatua izango zen hura. Guk bai beldur er hura, hilko 'te zuten mutill hura. Klaro, ordun! 'Ta hura pasa zen Aranon 'ta akabo, gehiyo ez zen han...
Ezer ez genun zeatu. Geo len san duguna, klaro, ogiyik ez 'ta, bakizu, talua! Eskerrak arta... Ordun artua asko itten zen 'ta artuaiy eskerrak talua janez 'ta hola. Ogiya ez zen kusten.
- Ez zen kusten.
- 'Ta bai, nahiko gaizki pasa genun guk 'e, e!. Oain, san ber da talua jaten genula, bagenula itxeko artua. Gambaran arto pillak izaten baizian garaiy hartan. Arta lur asko ibiltzen genun eta hairi eskerrak pasa giñun ba! Nola-hala.
- Eta errotak zer zenittuten zuek, erekiyak?
- Errota bai, errota erekiya han, herriya hartan.
- Hoi da. 'Ta hemen, berriz, itxiyak.
- Biño bazian errotak faten zianak urrutira 'ta, e!
- Bai.
- Bai, ordun bai, ordun Aranon errota ya.
- Bai.
- Eduardon... Zea Eduardon (Martxiel) nola baserriya zun izaun haundiya? Beno, hangua. Atta zen Antonio errotaiya. Bai.
- Gaiñekun Oiyartzunguk Goizuta 'ta Naparrura jon ber izaten zuten.
- Bai, 'ta Aranoa 're fango zian seuraski zembait.
- Bai.
- Biño Goizuta asko. Goizuta asko.
- Oi, gu 're Goizuta joten giñan.
- Bai ba. Goizuta asko fango zen ordun.
- Goizuta errota. Bai.
- Astua... 'Ta ordun ogiya... Jesus....! Erki kambitu da, e? Oaiñ 'e? Ordun ogiya kusten ez...
- Oaiñ, berriz...
- 'Ta oaiñ ogiya espeziala! Ixkin guzitan. Hoi gauza ona da, e?
- Bai, bai. Bai, bai, bai.
Nor Almandoz Huitzi, Gregori; Irastortza Mitxelena, Joxe Luix
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-078
Pasartea 0:35:40 - 0:38:55 (3' 15'')
Laburpena Gregorik dio gazteek ez dezatela gerra ikusi. Berak ere gogoan du gerra: Aranoko plazara falangeak iritsi eta bertako gazte bat eraman zuten. Artoari eskerrak taloak janez-eta konpondu ziren. Aranon errota irekia zeukaten, baina baziren urrutira joan behar izaten zutenak. Oiartzungo asko Goizuetara joaten ziren irin bila.

Errotari azkarra

Transkribapena

- Biño garrafoiyin erki eoten zen.
- Hantxe baratzin garrafoiya.
- Garrafoiya bai.
(...) igual tortzen zin 'ta, 'ta zu ordun gambaran joe babarrrun pilla erra harrapatzen bazizuten, se jodio!
- 'Ta artua 'ta 're bai, ez? 'O...
- Artua geo pandeira man ber 'zaten zen hombesteko bat, biño gerra demboan artuaiy ez ziyoten haimbeste kaso itten nomatte, ez.
- Zu gotzen za, zea, errotak itxi 'ta...
- Hoa bai. Hua geoxio zen gauz hoiyek. Bai. Naparrun libre errotak eta hemen itxi denak. Hoi 're jugada zen!
- 'Ta arrastoko errotakuiy ze pasa ziyon?
- Bai, arraskuko errotakuiy zea, hor attona lixtua zen hoi! Atton haundi bat 'ta horrek lengun san nizun zea, errota martxan eukitzen zun dena itxi 'ta prezintatu 'ta denak iñ, biño zea ale... Errotaiya izaki hoiy!
Ta beti martxan 'ta martxan 'ta martxan 'ta jode, gu jon hara hamar bat kilokin 'ta aldiyan aldekua 'ro... Bestela astuakin ez zen joteik publikuan 'ta gabian 'o jonta 'ta iriña karri 'ta itten genun 'ta prezintatu in ziguten geo. 'Ta prezintatu 'ta geoztik gambaran jarri beste errota.
Artista zen, e errota jartzen 'ta! Gambaran jarri horrek berriz 'ta berriz 'e gu hara joten illumpetan gabin 'ta, taka taka taka 'o xiexto batian 'o ahal zen bezela...
- Disimulun.
- Astua, behintzat, ez zenun joteik ze publikatu ingo zen 'ta ordun jendia ibiltzen zen, bijilatzen bata bestiaiy 'ta azkenin galdu in zen hortan 'e! Teillatun gaiñea, hautsa, iriñan hautsa, hautsa ikusten zen
Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:38:00 - 0:40:00 (2' 00'')
Laburpena Artoa Fanderiara eraman behar izaten zen gero, baina gerra garaian ez zioten hainbeste kasu egiten. Nafarroan errotak libre, eta, hemen, itxita. Arraskuerrotako aitonak asmatu zuen modua irina gordeka egiteko, ganbaran, baina teilatutik irin-hautsa ateratzen zen eta handik galdu zen. Jendea elkar bijilatzen aritzen zen.

Ogi gabe etxera

Transkribapena

- (...)

- Handik ierri?

- Bai, 'ta ordun huraxe zen gerra dembora hoiy. Gerra ondori hoiy, behintzat, hemen fiesta gaitzak itten zien.

- 'Ta geo zea, noa joten ziñazten zuek Naparrura iriñ billa?

- Gu jeneralian zeara joten giñan, Goizuta 'o San Antona. Uan, gaiñeko jendia asko joten zen zeara, Aranatza. Hemen (...) Aranatza. Biño gu Aranaza ez giñan joten, zertik Aranatza joteko urruti itten zen. Eun batin jon 'ta bestin torri 'ta hola in ber izaten zen 'ta guk itten genun ba egualdi txarratan 'ta, ta! San Antona. 'Ta egualdi ona dela, Goizuta 'ta! Goizutan batin pasa zin marka! Etxetxo Juakin, 'ta Lekumbeiko Luix 'ta hiru jon giñan 'ta zeak Etxetxokuk ogiya kartzen zun, zea zakaten, taberna ordun Karrikan Etxetxo, garaiy haitan.

- A, bai, bai, bai.

- 'Ta jonga 'ta harrek zakuka ogiya, Juakiñek, gu Luix 'ta biyek asto banatan artua 'ta iriña. 'Ta nik in nittun bi ogi, holako ogiyak, haundiyak izaten zin. 'Ta hor 'e hemendik horrea jonta holako ogiyak eta... Bi ogi haundi zean, astuan gaiñin ta jarri 'ttut eta zeakin lotu 'ta Santuixko lepoa horrea torri ga 'ta hor izaten genun kamiyua behiñ honuzkaldeiño pasa ezkio, bestela Guardia Zibilak ibiltzen baizin hara 'ta honea autobusin!

- Asko ibiltzen zin, ez?

- 'Ta Santuisko lepoa torri ga 'ta hasi naz ogiya hartzen 'ta bi ogiyak falta! Neriak! Aibalaostra! Han niak korrika! Astua 're bakizu, guk beti eraiñ takata takata takata takata nombatte galdu 'ttu 'ta errotan ondoaiño (...) jarri 'ta jarri 'ta iñon ogiyan arraskoik ez 'ta "Ez ziok ba!" Galduak. Ostras, martxa berriz 'e honea. Torri naz 'ta neska batzuk parrez nei 'ta ne baitan san nun: "Alua, hoi (...) ba!" Seguru, e! Gorde zizkiten nei haik!

- A, biño ez dakizu?

- E? Ez dakit.

- Ez zenittun harrapatu?

- Keba, ez ba harrapatu! Ez ba harrapatu! Ogiya birian eroi bazian 'o han salbatu zea, ogiyak! Joe!

- Auro norbattek hartuak!

- Hoixe, hoixe.

- Joe!

- Hor istoriya ordun ibiltzen zen... Bueno!

- Dena oiñez.

- E?

- Dena oiñez.

- Oiñez. 'Ta geo astu hoiyeiy kamiyua... Santuisko lepotik hara kamiyuan ez dakit ba zembat bire don... Bi kilometro 'ro? Ez dakit asko gehiyo baldin bada 're. Zerbatte hola izango da, behintzat. 'Ta bitarti hartan bakizu, astuaiy eragiñ itten 'ta astuak tikiti, tikiti, tikiti, tikiti... Be salto alu horrekin. Ogiyak akabo.

- Pena erra hartuko zenun ba!

- Bai erra! Joe!

- Holako lana 'ta!

- Etxea bi ogiyakin jon, iriña karri 'ta 're komforme izaten zin etxian, biño nik 'e...

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:40:00 - 0:43:20 (3' 20'')
Laburpena Beraiek Goizuetara edo San Antonera (Lesaka) joaten ziren irin bila. Ogia ere ekartzen zuten. Behin, bidean zetozela, ogia falta zutela konturatu zen, bila joan zen, baina falta. Neska batzuek kendu zioten susmoa zuen. "Astua beti ttikitti-ttikitti, be saltu alua horrekin!"

Janaria, gordeka

Transkribapena

- Nik 'e ba, bi ogi 're karri in nahi honuntzin 'ta adiós! Galdu!

- Karo, behin biajia aproxtuta.

- Bai, jeneralin hala itten bainun! Zea, beti ogi pare bat ekarri honuntzin 'e 'ta. Gaiñekun ogiya... Gue attak, nik ez dakit, Donostiyan lana itten zuen gue attak, arotzeiyan 'ta Donostitik ogiya earra kartzen zun harrek. Béak hauntzian...

- Garaiy hartan?

- Garaiy haiytan. Béak hauntzian kajakin ibiltzen zen, zea zakotia kajan ibiltzen zun, eltzia 'ta kazula batin 'ta beti kajakin ibiltzen zen, kaja ttiki 'at.

- Bai, bai.

- 'Ta itten zun geo ya hauntzian, ya denak bai baizekiten kajan zea eamaten zula, 'ta hauntzin itten zun babarrunaz betia eaman, 'ta geo honuntzian ogiya karri 'ta hola ibiltzen zen.

- Itten zun trukia nombatte.

- Bai. Eun batin kompaziyo batea emango zun babarrunaz betia 'ta geo...

- Harrapatu ez zuten sekulan iñ?

- Ez, behiñ ez.

- 'Ta zuei 're ez?

- Ezta behiñ 'e! Behiñ ez. Hor ez ziguten gui harrapatu izandu. Ez.

- Suertia.

- Biño arreatu bai, itten genun, e!

- E?

- Arreatzen genula guk ordun e! Ordun gu... Bueno! Biño, behiñ 'e ziun tokatu harrapatzia. Behiñ ez.

- Bueno jakin ingo zenuten gutxigorabera nondik ibiltzen zin...

- Bai, 'ta ze ordutan autobusa tortzen zen 'e bai. Santen baiziyoten errotakuak, errotakuk, autobusin ibiltzen baizin Guardia Zibillak.

- A!

- Autobusin tortzen zin 'ta errotakuk saten zin: "Laixter hemen 'zu autobusa, e! Holoko demoratako" Anda Diós arrea! 'ta bestela autobusa gora pasa arte, errotan bertan... Errotatik beraxio ez dakit, Goizutan ibillli al zea zu?

- Bai, errota zer da sarrera don harta joten ziñazten?

- Puska 't honuntzexio.

- Bai.

- Puska bat gaiña. Etxe xar bat hola txoko txokuan.

- Kamiyun jon 'ta ezkerreta.

- Bai, gora zuzela ezkerreta.

- Hoi da, hoi da. Bai, bakit zein den bai.

- 'Ta geo han bero beste kruze bat bada hor zeara iyotzen dena, zeako gaiñea 'ta han txoku hartan etxe xar bat 'ta aoindikan 'e han do, e! Nei (...) ibili nitzan 'ta astuak han eukitzen genittun autobusa pasa arte.

- A! Ez ikusteko haik.

- Ez ikustetikan, bai.

- Geo haik hartu 'ta...

- Haik hartu 'ta segun, 'o errota 'ro bestela haik hartu 'ta txabola hortan sartu 'ta autobusa pasa arte han eon 'o...

- 'Ta autobusa zer zuten, ben autobusa 'o Goizuta joten zen autobusa...

- Ez! Korreos, zea... Guardia Zibilak han ibiltzen zin. Han torri 'ro itten zin 'ta jun 'e bai 'ta han itten zila. Bazakiten erki, behintzat, errotakuk (...) zin 'ta!

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:43:20 - 0:46:00 (2' 40'')
Laburpena Aitak Donostiatik ekartzen zuen ogia, gordeka. Zakote kaxa babarrunez beteta eraman, eta buelta ogiz beteta. Guardia Zibilak autobusean ibiltzen ziren Goizuetara. Errotakoek esaten zieten noiz zetorren korreua. Goizuetako autobusa: korreua.

Goizuetako bidea

Transkribapena

- Bai, haik 'e oiñez ibiltzen zen Guardia Zibilla zea hombeste birian...

- (alperra)

- Oaiñ herriyan, herriyan ibiliko zin, biño...

- Bai, mendiyan gutxiyo.

- Mendiyan gutxiyo. Holaxe ibiltzen giñan bai, ordun garaiy hartan.

- 'Ta Goizuta zembat, zembat bire zen? Jon 'ta torri zembat dembo pasten zenuten?

- Goizuta hemendik gu ordun auro sartzen giñan, e! Gu ordu pare batian hemendik sartzen giñan.

- Nondik joten ziñazten?

- Hemendik Txarain barrena. Txarai ba al dakizu non den?

- Ez.

- Hemen (...) Sorondo nola? Sorondoko biri hoiy betik gora, hortik Otraizea... Oain, biri hoik ordun garaiy haitan garbi eoten zin, bire errak, jendia beti. Biri hortan zeako txabola hoi nola da? Otraize. Otraizen barrena zihar, zihar, zihar, zihar Txaraira 'ta geo handik goitik bera Santuisko lepoa. Santuisko lepua ordun zubi zar bat zen. Geoztik in dia embaltsi hoiyek eta.

- A!, karo, karo.

- Bai, 'ta ordun zen han harrizko zubi haundi bat. 'Ta han pasa...

Nor Zabaleta Labandibar, Joxe
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-075
Pasartea 0:46:00 - 0:47:10 (1' 10'')
Laburpena Goizuetara ordu pare batean sartzen ziren. Nondik joaten ziren: Sorondo, Otraitz, Txaradi, Urraideko harrizko zubia, Santoslepo... Toki izenak.

Razionamendua

Transkribapena

- Gaiña izango zin pasa zutenak gosia! Hoixe.
- Ze razionamentukin 'e ez en asko izango! Ez zuten asko emango razionamentukin! Kartillakin ez zuten asko emango, ez?
- Ogiya maten zuten, zea batzuk, rosko...
- Pirrillak zeak...
- Haik jateko moukuk al zin ba?
- Hola bota 'ta joten zian. Gor gor gorrak.
- Oaiñ, berriz, aber nola bizi gan! Goizin itten bazute ogiya arratsaldin 'e...
- 'Ta azukria 'ta 're hillian ehun gramo 'o berrehun gramo 'o ez dakit persona bakoitzantzat 'ta txokolate 'ta oliyua 'de...
- Persona bakotxantzako hombeste 'ta...
- Hillian litro bat ematen bazuten famili guziyantzako!
- 'Ta zuek gotzen zazte kategoriyak bazila? Batzuk razionamentu bat 'ta besteik bestia.
- Bai, bai.
- A! Ez naz akortzen hoi.
- Kategoriyak bazian. Ez dakit nik nola zen, biño lana fuertia itten zutenai zerbatte maten ziyoten gehiyo. Lan zakarrekuai 'ta geo zea, oain nola izate 'ute estado kontuko langilliak?
- Bai.
- Nola dia ayuntamentoko hoik eta?
- Funtzionaiyuk 'o?
- Langilliak, estadun kontuko langilli hoiyek zer dia?
- Funtzionaiyuk?
- Hoi da, funtzionaiyuaiy 'ta hoiyei gehiyo maten ziyoten, bai. 'Ta nik uste 'ut trenekuai... Trenea lana itten zunai, klaro estaduanak 'ta funtzionaiyuk izango zian. Trenin lana itten zutenak eta izaten zuten zerbatte gehiyo.
- Ni ez naz akortzen.
- Bai, nik aittua dut batzui txokolatia bai 'ta bestei ez 'ta difentik zila.
- Bai, bai. Bazin kategoiyak. Kategoiyak bazin. Oaiñ, ze itten zuten aztua dakat nik.
- Ni ez naz goatzen.
- Tabakau 'de, tabakua 'de... Jesus! Kolan han eon ber 'zaten zen.
- Hua 're zea, hua 're...
- Raziyua.
- Raziyua. Arduakin 'ta 're bai?
- Dena izango zen. Ardua ez dakit eozeñei ematen zen 'o ez zen eaten 'o... Dena ze, dena zen attua. 'Ta legumbre gauza hoi dena aspaldiko urtitan almazenin zozten zar guziyak saldu zien. 'Ta beratzen euki ber zin haiyek.
- Zembat urte izango zin ordun?
- Gatza 'ta básuan sartu 'ta ez dakit zer 'ta... Geo (...) gaur bezela ollak izan bazian 'e, biño... Eltzia... ! Eurrakin su intako eltzian 'ta hantxe eziñ eosiyik!
- Haik (botiketan) pasik izango zin 'ta...
- Itxeko illarra erki hartuko zen!
Nor Retegi Elizegi, Inaxi; Saizar Lopetegi, Lorentxa
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-074
Pasartea 0:26:40 - 0:29:00 (2' 20'')
Laburpena Razionamenduarekin zer ematen zuten: ogi gogor batzuk. Azukrea, txokolatea eta olioa neurtuta. Kategoriak ere bazeuden: Estatuarentzat lan egiten zutenentzat, gauza gehiago. Tabakoa lortzeko ere ilaran egon behar zen.

Gerraren ondoren, jakia kendu

Transkribapena

- Hoixe!
- Razionamentoko...
- Soldauk jaten emateko 'ta eamaten zittuzten illarrak eta. Nei hala iruitzen nau. Babarruna 'ta hoik...
- Beák repartua.
- Beák jan nahikua 'ta bestiak (...)
- Bai, hoiy gehiyo ingo zuten bai. Lendabizi beák (...)
- Soldadui jaten emateko?
- Baita 're.
- Soldadui jaten emateko 'ta eamango zittuzten. Hombeste soldado 'ta!
- Ogiya 're... Ogiya 're kartzen zuten nombatte Napar aldetikan...
- Aittu, biño kontrabandun ogiya kartzen zen, e!
- Bai.
- Hoixe kartzen zela! Jendik eosten zuten, behintzat!
- Bai, bai. Bai, bai, iriña 'ta ogiya, biyek ekartzen 'men zin bai.
- Bai. 'Ta guk beti... A...! Geo geo klaro, ogiyik (ez zen 'zaten) biño geo errotak ereki zittuzten 'ta...
- Bai, errotak ereki zinian 'ta ya...
- (...) Hortan itten genun 'ta yasta. Hoixe, nahiko talua.
- Almazenetako potaje (...)
- 'Ta zuk san 'zuna baserrikuk hokiyo, biño kalekuk gose gehiyo pasako zuten!
- E?
- Bai.
- Baserrikuk hokiyo kalekuk biño.
- Gu hobeto. Bai.
- Bai, bai.
- Gu askoz hobeto.
- Bai. Hobeto.
- Hobekiyo bai. Gu hobekiyo. Kaletarrak gaixuak ahal zutena.
- Karo.
- (Gaiña) izango zin pasa zutenak gosia! Hoixe.
- Ze razionamentukin 'e ez zen...
Nor Retegi Elizegi, Inaxi; Saizar Lopetegi, Lorentxa
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-074
Pasartea 0:25:20 - 0:26:40 (1' 20'')
Laburpena Soldaduei jaten emateko kenduko zuten jana. Ogia kontrabandoan ekartzen zen. Gero, errotak ireki zituzten eta nahiko talo jaten zuten.

Gerraren ondoren, jakirik gabe

Transkribapena

- Seittun, seittun bai.
- Gehiyenak iñ zittuzten.
- Bai.
- Ze iñ zuten berrittu 'ro hola? Saarbisti bada oaiñ, ez?
- Bai, berrittu in zuten.
- (...) seittuan berrittuko zuten.
- Gehiyenak berrittu zittuzten.
- Zuek gehiyena gotuko zazte razionamentuk eta ogi billa 'ta iriñ billa (...)
- Bai, bai. Ahizpa jon 'zandu da. Astua hartu 'ta. Iantzira 'ro noa joten zin? 'Ro Lesaka 'ro...
- Bai, Naparrura jon ber. Hemenguk itxi iñ...
- Endarlaza.
- E?
- Ez, Endarlaza ez zin joten hoik.
- Endarlaza 're bazen, famatua zen ba!
- Ianzira uste 'ut.
- Bai, bai, baleike, bai. Toki difenteta.
- Eta hemen zertik ez 'te zittuzten itten? Ez ziyoten utzitzen itten?
- Errotak itxi iñ 'men zittuzten.
- Itxi iñ zittuzten. Fandeiya 'ta 're, Iyurrita 'ta itxi iñ zittuzten. Oan, kontrabandun hor aitzen zian bai. Biño kontrabadua etortzeko 'de arratzian 'ta, in ber 'zaten zen 'ta.
- Karo, biño gauza harrigarriya (...) nola itxi zittuzten hemen hoik.
- Ai ba! Pobriak ez jatiatik.
- A! Ez zion gaizki!
- Zeatik uste 'un ba? Errotak itxi iñ zittuzten 'ta baserritarrai babarruna 'ta harrapatu ziyoten guziya kendu.
- Bai, guk entreatzen genun babarruna.
- Karo haik izango zuten...
Nor Retegi Elizegi, Inaxi; Saizar Lopetegi, Lorentxa
Lehentasuna 1
Transkribaketa Egina
Zinta OIA-074
Pasartea 0:23:30 - 0:24:40 (1' 10'')
Laburpena Nafarroara irin bila joaten zen Inaxiren ahizpa. Errotak itxi egin ziren Gipuzkoan, eta, Nafarroan, ez. Baserritarrei janari guztia kentzen zieten.